มาทำแบบทดสอบภาวะ "นึกภาพไม่ออก" หรือจินตนาการไม่ได้กันเถอะ

ลองนึกถึงสถานที่สวย ๆ ทะเล ภูเขา ความทรงจำที่ประทับใจวัยเด็ก เชื่อว่าพอนึกแล้วหลายคนก็ต้องเห็นภาพขึ้นมาในหัวแน่ ๆ 

แต่เชื่อไหมว่าบนโลกนี้ยังมีคนที่ต้องเผชิญกับภาวะ "นึกภาพไม่ออก" พอให้นึกอะไรก็ไม่ปรากฏภาพในหัวเลย 

ภาวะนี้มีชื่อภาษาอังกฤษว่า "Aphantasia" คือการไม่สามารถจินตนาการภาพใด ๆ ออกแม้แต่สิ่งที่เราคุ้นเคยเวลาที่เราไม่ได้เห็นมันอยู่ตรงหน้า 

คนที่มีภาวะนี้ พออ่านหนังสือก็มักจะจินตนาการสิ่งที่ถูกบรรยายไว้ไม่ออก บางครั้งถึงกับไม่สามารถนึกหน้าคนใกล้ชิดไม่ออกด้วย 

ปัจจุบันมีคนมีภาวะ aphantasia 3-4% ของประชากรโลก

แบบทดสอบภาวะ Aphantasia 

ปี 1973 มีจิตแพทย์ชื่อว่าเดวิด มาร์คส์ ที่สร้างชุดคำถามขึเนมาเพื่อให้คนจินตนาการถึงภาพต่าง ๆ และให้คะแนนความสามารถในการจินตนาการภาพขึ้นมาในหัวจาก 1 ถึง 5 

มาลองทำบางข้อจากชุดคำถามนั้นกันเพื่อทดสอบว่าคุณเป็น aphantasia หรือเปล่า 

จินตนาการถึงพระอาทิตย์ที่กำลังขึ้น

• คุณจินตนาการถึงภาพพระอาทิตย์ที่กำลังลอยขึ้นมาเหนือเส้นขอบฟ้าในขณะที่ท้องฟ้าเต็มไปด้วยหมอกขมุกขมัวได้หรือเปล่า 
• แล้วจินตนาการถึงพระอาทิตย์ที่กำลังขึ้นขณะที่ท้องฟ้าเป็นสีฟ้าโปร่งสดใสได้ไหม
• จินตนาการถึงเมฆก้อนใหญ่ กับพายุและฟ้าแลบได้ไหม
• แล้วรุ้งทอดผ่านท้องฟ้าล่ะ จินตนาการได้ไหม

การให้คะแนน

ให้คะแนนตัวคุณเองว่าบททดสอบข้างบนคุณทำได้กี่ข้อ 

1 คะแนน ถ้าจินตนาการไม่ออกเลย 

2 คะแนน ถ้าจินตนาการได้ไม่ชัดเจนหรือจินตนาการได้แค่ช่วงสั้น ๆ เท่านั้น

3 คะแนน ถ้าภาพที่จินตนาการได้ค่อนข้างชัดเจนและขยับเคลื่อนไหวได้บ้าง 

4 คะแนน ถ้าภาพที่จินตนาการได้นั้นชัดเจนและเคลื่อนไหวได้ 

5 คะแนน ถ้าภาพที่จินตนาการนั้นชัดเจนและเคลื่อนไหวได้ราวกับได้เห็นของจริงอยู่ตรงหน้า

ทำไมคนเราถึงมีภาวะนึกภาพไม่ออก 

ส่วนใหญ่แล้วภาวะนี้จะติดตัวเรามาตั้งแต่เกิด ซึ่งทำให้ผู้เชี่ยวชาญเชื่อว่าอาจเป็นเรื่องของกรรมพันธุ์ที่ส่งต่อกันมาในครอบครัว เพราะมักจะพบว่าคนที่มีภาวะนี้ ก็จะมีโอกาสที่จะมีญาติ ๆ ที่มีภาวะนี้มากกว่าคนทั่วไปถึง 10 เท่า และปัจจุบันก็ยังไม่มีใครที่มีภาวะนึกภาพไม่ออกที่สามารถแก้ไขได้เลย 

มีภาวะ aphantasia แล้วยังจินตนาการได้ไหม 

แม้ว่าส่วนใหญ่คนที่มีภาวะ aphantasia จะตัดใจจากการทำงานสายศิลป์ที่ต้องใช้จินตนาการเยอะ และมักจะประกอบอาชีพสายวิทย์-คณิตที่ไม่ต้องคิดภาพเท่าไหร่ แต่ก็ยังมีคนที่จินตนาการได้แม้เป็นภาวะ aphantasia 

ตัวอย่างเช่น เกลน คีน นักวาดการ์ตูนที่เป็นผู้วาดแอเรียลจาก เงือกน้อยผจญภัย (The Little Mermaid) ที่ก็เป็นอีกซึ่งมีภาวะ aphantasia และไม่สามารถจินตนาการภาพของเจ้าหญิงดิสนีย์ในหัวของเขาได้แม้ว่าเขาจะเป็นคนวาดเธอออกมาด้วยตัวเองก็ตาม ถึงอย่างนั้นเขาก็ยังรู้ว่าเขาอยากจะวาดอะไรและวาดมันออกมาได้ 

นอกจากนั้นก็ยังมีนักเขียนนิยายอีกหลายคนที่มีภาวะ aphantasia ซึ่งส่วนใหญ่ก็มักจะโฟกัสไปที่การเขียนพลอตให้สมเหตุสมผล สนุกชวนติดตาม มากกว่าสนใจไปที่การบรรยายสถานที่ ตัวละคร หรือรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่ต้องอาศัยการคิดภาพในหัว 

ศิลปินหลายคนที่มีภาวะนี้บอกว่ามันยิ่งทำให้เขามีแรงจูงใจในการสร้างสรรค์งานขึ้นไปอีก เพราะอะไรที่เราไม่สามารถจินตนาการถึงได้ เราก็ต้องสร้างมันขึ้นมาให้ตาเนื้อของเราเห็นซะเลย