ทางพิเศษสายแรก ที่ก่อสร้างเสร็จและเปิดใช้งานในประเทศไทย

ทางพิเศษ หรือ ทางเก็บค่าผ่าน (toll way)
เป็นถนนที่สร้างโดยรัฐบาลหรือเอกชน (ในปัจจุบันมักเป็นถนนประเภททางด่วน)
ซึ่งผู้ใช้เส้นทางจำเป็นจะต้องจ่ายค่าธรรมเนียม ค่าผ่านทางนี้
ทำหน้าที่เปรียบเสมือนกับภาษีที่รัฐจัดเก็บมาจากผู้ใช้ โดยนำไปก่อสร้าง
หรือทำนุบำรุงถนนที่เก็บค่าผ่านทาง ซึ่งไม่จำเป็นจะต้องขึ้นภาษี
หรือนำภาษีของผู้ที่ไม่ได้ใช้ถนนที่เก็บค่าผ่านทางมาดำเนินงาน
โดยทางพิเศษสายแรกที่ถูกสร้างขึ้นและเปิดใช้งานในประเทศไทย คือ

 
ทางพิเศษเฉลิมมหานคร
หรือ Chaloem Maha Nakhon Expressway
เป็นทางพิเศษสายแรกของประเทศไทย ก่อสร้างและเปิดให้บริการ
เมื่อวันที่ 29 ตุลาคม พ.ศ. 2524 โดยการทางพิเศษแห่งประเทศไทย
มีความยาวรวมทั้งหมด 27.1 กิโลเมตร หรือ 16.8 ไมล์

 
ทางพิเศษเฉลิมมหานครสร้างขึ้นเพื่อบรรเทาปัญหาการจราจรติดขัดในกรุงเทพฯ
ซึ่งขึ้นชื่อเรื่องการจราจรหนาแน่น ทางด่วนมีหลายเลนในแต่ละทิศทาง
และมีด่านเก็บค่าผ่านทางที่จุดเข้าและออกต่างๆ
ทางพิเศษเฉลิมมหานครมีทางออกและทางแยกหลายทาง
ที่เชื่อมต่อกับถนนและทางหลวงสายหลักอื่นๆในกรุงเทพฯ
เช่น ทางพิเศษพระราม 9 ทางพิเศษศรีรัช
และมอเตอร์เวย์บางปะอิน-นครราชสีมา
ทางด่วนข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาผ่านสะพานพระราม 9

 
ทางพิเศษเฉลิมมหานคร มีบทบาทสำคัญ
ในการบรรเทาปัญหาการจราจรติดขัดในกรุงเทพฯ
และกลายเป็นเส้นทางคมนาคมที่สำคัญของเมือง