ตำนาน-นิทานพื้นบ้าน การสร้างเจดีย์ปรัมบานัน

ตามตำนานพื้นบ้านเล่าว่า กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ แคว้นปรัมบานันบนเกาะชวา มีอาณาจักรอินดูที่มีอำนาจอยู่ 2 แห่งคือ อาณาจักรเปิงกิง และอาณาจักรโบโก อาณาจักรเปิงกิง เป็นอาณาจักรที่รุ่งเรือง และมีความอุดมสมบูรณ์ ปกครองโดยกษัตริย์ที่ฉลาดหลักแหลม ผู้มีนามว่า ปราบู ดามาร์ โมโย ซึ่งมีโอรสเพียงองค์เดียวนามว่า เจ้าชาย ระเด่น บันดุง บอนโดโวโซ ส่วนอาณาจักรโบโกซึ่งเป็นเมืองขึ้นของณาจักรเปิงกิง ปกครองโดยพระเจ้าปราบู โบโก ผู้ยะโสโอหัง และโหดเหี้ยมดังยักษ์มารชอบกินเนื้อมนุษย์เป็นอาหาร พระเจ้าปราบู โบโก มีพระราชธิดา ผู้มีความงดงาม ราวกับเทพธิดาจากสรวงสวรรค์นามว่า เจ้าหญิง โลโร จงกรัง

พระเจ้าปราบู โบโก มีความต้องการที่จะรุกราน และยึดอาณาจักรเปิงกิงไว้ในอำนาจ จึงสมคบคิดกับอำมาตย์คู่ใจ ผู้โหดเหี้ยมไม่ต่างกัน ชื่อว่า อำมาตย์กูโปโล ทำการเกณฑ์ชายหนุ่ม มาฝึกให้เป็นไพร่พลทหาร และระดมทรัพย์สินของชาวบ้าน เพื่อใช้ในการทำสงคราม

เมื่อเตรียมการจนพร้อมสรรพแล้ว จึงยกทัพเข้ารุกรานอาณาจักรเปิงกิง สงครามที่เกิดขึ้น สร้างความเสียหายแก่ทั้งสองฝ่ายเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะชาวเมืองเปิงกิง ต้องทนทุกข์ทรมาร กับความยากจนและหิวโหย

เมื่อพระเจ้าดามาร์ โมโย รับรู้ถึงความลำบากของประชาชน จึงมีรับสั่งให้เจ้าชายระเด่นบันดุง ยกทัพเข้าต่อสู้ กับพระเจ้าปราบู โบโก ด้วยเหตุที่เจ้าชายระเด่นบันดุง เป็นผู้มีฤทธิ์เดช จึงสามารถสังหารพระเจ้าปราบู โบโกลงได้ อำมาตย์กูโปโล เมื่อเห็นกษัตริย์ของตนถูกสังหาร จึงถอยทัพกลับเข้าเมือง พร้อมทั้งแจ้งกับเจ้าหญิงโลโรว่า พระราชบิดาของนาง ได้ถูกสังหารโดยเจ้าชายระเด่น บันดุง ทำให้เจ้าหญิงโลโรเสียใจเป็นอย่างมาก

หลังจากมีชัยชนะ ต่อพระเจ้าปราบู โบโก เจ้าชายระเด่น บันดุง ก็ยกทัพติดตามอำมาตย์กูโปโล ไปจนถึงในเมือง เมื่อพบเห็นเจ้าหญิงโลโร ผู้งดงามราวกับนางฟ้า ก็เกิดหลงรัก อยากจะรับนางเป็นภรรยา แต่เจ้าหญิงโลโรไม่ต้องการ เนื่องจากเจ้าชายระเด่น บันดุง เป็นผู้ที่สังหารบิดาของตน จึงกำหนดเงื่อนไขขึ้นมาสองข้อ หากเจ้าชายสามารถทำตามเงื่อนไข นางจึงจะยอมแต่งงานด้วย

เงื่อนไขข้อแรกคือ ให้ขุดสระน้ำขนาดใหญ่ ภายหลังได้ชื่อว่า ซูมูร์ จาลาตุนดา (sumur Jalatunda)เงื่อนไขที่สองคือ จะต้องสร้างเจดีย์ 1,000 องค์ ให้แล้วเสร็จภายในหนึ่งคืน เจ้าชายระเด่น บันดุง ก็รับเงื่อนไขทั้งสองของนาง

เจ้าชายระเด่น บันดุง จึงสั่งการให้สร้างสระน้ำ จนเสร็จอย่างรวดเร็ว แล้วจึงเชิญให้เจ้าหญิง โลโร ให้มาตรวจดู เมื่อมาถึงสระน้ำ เจ้าหญิงโลโร ก็ออกอุบายให้เจ้าชาย ลงไปว่ายน้ำให้ดู แล้วแอบสั่งให้อำมาตย์กูโปโล นำก้อนหินมาถม เพื่อฝังร่างเจ้าชายระเด่น บันดุง ไว้ใต้สระน้ำ แต่เจ้าชายระเด่น บันดุง สามารถร่ายคาถาป้องกันตนเอง และหนีออกมาจากสระได้ได้อย่างปลอดภัย แล้วกลับไปหาเจ้าหญิงโลโร ด้วยความโกรธแค้น แต่เมื่อได้เห็นใบหน้าอันงดงามของเจ้าหญิง ก็ทำให้คลายความโกรธลง เจ้าหญิงโลโรจึงทวงสัญญาข้อที่สอง ที่ให้เจ้าชายระเด่น บันดุงสร้างเจดีย์1,000 องค์ ให้เสร็จภายในคืนเดียว

เจ้าชายจึงร่ายมนต์ เรียกเหล่าภูติผีปีศาจ ให้มาช่วยสร้างเจดีย์ให้ทันเวลา แต่เจ้าหญิงโลโร ไม่ต้องการแต่งงานกับเจ้าชายระเด่น บันดุง จึงสั่งให้นางกำนัลทั้งหลาย นำฟางข้าว ไปเผาทางทิศตะวันออกเพื่อให้ท้องฟ้ามีสีแดงสว่าง เหมือนกับเวลารุ่งเช้า เพื่อทำให้ไก่ขัน

เหล่าภูติผีปีศาจ เมื่อเห็นว่า ถึงเวลารุ่งเช้าแล้ว จึงหยุดการทำงาน แล้วกลับไปรายงานเจ้าชายระเด่น บันดุงว่า ไม่สามารถสร้างเจดีย์ 1,000 องค์ ให้เสร็จทันเวลาได้ แต่ได้สร้างเสร็จไปแล้ว 999 องค์ ยังขาดแค่เพียงองค์เดียวเท่านั้น

เจ้าชายระเด่น บันดุง รับรู้ด้วยญาณได้ว่า ที่จริงแล้ว ยังไม่ครบกำหนดเวลาหนึ่งคืน แต่เป็นเพราะอุบายของเจ้าหญิงโลโร แต่ก็เรียกให้เจ้าหญิงโลโร มาตรวจนับเจดีย์ทั้งหมด เจ้าหญิงจึงแจ้งว่า เจดีย์ที่สร้างขึ้นไม่ครบตามสัญญา เพราะมีเพียง 999 องค์ ดังนั้น นางจึงไม่ต้องแต่งงานด้วย เจ้าชายระเด่น บันดุง รู้สึกโกรธมาก ที่เจ้าหญิงโลโร ไม่ยอมรับการขอแต่งงานของเขา แถมยังออกอุบายเพื่อทำร้าย และกลั่นแกล้งต่างๆ เพื่อไม่ให้เจ้าชาย ทำตามเงื่อนไขได้ จึงประกาศวาจาสิทธิ์ว่า

“โลโร จงกรัง เอ๋ย! เจดีย์ที่ขาดอยู่อีก 1 องค์ มันก็คือตัวเจ้าเองอย่างไรเล่า”

เมื่อสิ้นคำวาจาสิทธิ์ ร่างของเจ้าหญิงโลโร จงกรัง ก็เปลี่ยนไป กลายเป็นรูปปั้นหิน อีกทั้งบรรดานางกำนัล ก็ต้องคำสาป ให้เป็นสาวแก่ดูแลเจดีย์ ไปจนสิ้นชีวิต

ด้วยเหตุนี้ คนในยุดก่อนจึงมีความเชื่อว่า หากใครพาคู่รัก มาที่เจดีย์ปรัมบานันแห่งนี้ ความรักของทั้งคู่ ก็จะสิ้นสุดลง