ราชินีลำภูไท มลฤดี พรหมจักร์ ผู้สร้างตำนานกลอนลำ สาวนักเรียนตำตอ

มลฤดี พรหมจักร "ราชินีลำภูไท" ผู้เคยสร้างตำนาน พลิกประวัติศาสตร์ลำภูไท ให้โด่งดังสุดขีด จารึกไว้ในผืนแผ่นดินอีสาน ขับกล่อมพี่น้องมานาน เป็นแม่แบบการลำภูไท ต้นตำหรับกลอนลำ "สาวนักเรียนตำตอ" " และ ผลงานลำล่อง "วิญญานแม่" (ตำนานบุญข้าวประดับดิน) ที่โด่งดัง

นางมลฤดี พรหมจักร หรือ นางมลฤดี บุญรถ เดิมชื่อว่า อินทหวา พรหมจักร เกิดเมื่อปีพุทธศักราช 2497 ปีมะเมีย ที่บ้านนาคำ ตำบลฟ้าฮ่วน อำเภอตระการพืชผล จังหวัดอุบลราชธานี บิดาเป็นนักบวช ส่วนมารดาประกอบอาชีพทำนา เมื่อสำเร็จการศึกษาชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ก็ได้ช่วยครอบครัวทำไร่ทำนา และเลี้ยงวัว-เลี้ยงควายตามวิถีของเด็กชนบท ที่ไม่มีโอกาสได้เข้าศึกษาต่อในระดับที่สูงขึ้น

แต่ในความที่เป็นคนชื่นชอบในหมอลำ ซึ่งเป็นสื่อพื้นบ้านที่สามารถหารับฟังได้ทางสื่อวิทยุในสมัยนั้น  โดยเฉพาะอิทธิพลของหมอลำ อังคนางค์ คุณไชย และฉวีวรรณ ดำเนิน ทำให้สาวส่ำน้อยที่ชื่อ อินทหวา พรหมจักร มีความใฝ่ฝันที่ยากจะเป็นหมอลำบ้าง จึงฝึกฝนการลำด้วยตนเองจากการฟังหมอลำทางสถานีวิทยุ

จนเมื่อ หมอลำสมพงษ์ (จำนามสกุลไม่ได้) ซึ่งเป็นหมอลำในหมู่บ้าน คิดจะตั้งคณะหมอลำขึ้นมา เพราะเห็นว่ามีหนุ่ม-สาวในหมู่บ้านหลายคน มีน้ำเสียงดี รวมถึง อินทหวา พรหมจักร ด้วย หลังจากการตั้งคณะจึงได้ไปเชิญให้ หมอลำคำนึง (จำนามสกุลไม่ได้) มาช่วยสอนการฟ้อนการรำให้ ซึ่งถือเป็นครูคนแรกของหมอลำอินทหวา ได้พัฒนาทักษะในการลำจนเป็นที่น่าพอใจของครู จึงได้รับบทแสดงเป็นเรื่องแรก คือ เรื่อง “นางในโรงแก้ว” และได้รับบทนางเอกประจำคณะ “สมพงษ์ศิลป์” ซึ่งขณะนั้นมีอายุเพียง 16 ปี ได้เปลี่ยนชื่อใหม่ในวงการเป็น มลฤดี พรหมจักร รับบทนางเอกต่อมาจนถึงอายุ 27 ปี หมอลำคณะสมพงษ์ศิลป์ ก็ได้แยกย้ายกันไปเพราะต่างคนต่างก็มีครอบครัว

หลังจากนั้น หมอลำมลฤดี จึงได้ออกไปร่วมแสดงกับคณะหมอลำอื่นๆ เรื่อยมา จนกระทั่งอาจารย์สมาน (ไม่ทราบนามสกุล) แห่งบ้านนาแวง ตำบลนาแวง อำเภอเขมราฐ จังหวัดอุบลราชธานี ได้มาเห็นฝีมือในการลำ จึงได้นำตัวไปฝากกับ คณะหมอลำทองคำ เพ็งดี ซึ่งเวลานั้น หมอลำคณะนี้อยู่ในช่วงขาลง แต่มลฤดีก็ได้รวมกับคณะของ ทองคำ เพ็งดี และ ฉวีวรรณ ดำเนิน ฟันฝ่าอุปสรรคเรื่อยมา จนมีโอกาสนำกลอนลำที่ตนเองแต่งขึ้นเป็นครั้งแรก จากคำแนะนำของ ทองคำ เพ็งดี บันทึกเสียงในสังกัด บริษัทเสียงสยาม ในรูปแบบการลำภูไท ใน ชุดสาวนักเรียนตำตอ โด่งดังสุดขีด ในปี พ.ศ. 2525 จนสื่อมวลชนพี่น้องแฟนคลับ ยกย่องให้เป็นสุดยอดราชินีลำภูไท ทำให้ชื่อเสียงของ มลฤดี พรหมจักร เป็นที่รู้จัก นับตั้งแต่นั้นจนถึงปัจจุบัน และมีโอกาสบันทึกเสียงอีกหลายชุดทั้ง ลำภูไท ลำผญาย่อย ลำตังหวาย ลำคอนสะหวัน ฯลฯ จึงนับว่าเป็นศิลปินอีสานที่มีความสามารถในการขับลำท้องถิ่น และเป็นเอกลักษณ์ที่โดดเด่นได้เป็นอย่างดี

นางมลฤดี พรหมจักร จึงได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็น ศิลปินมรดกอีสาน สาขาศิลปะการแสดง (ขับลำท้องถิ่น) ประจำปีพุทธศักราช 2550 จาก มหาวิทยาลัยขอนแก่น

ออกผลงานลำล่องลำชุด "วิญญานแม่" (ตำนานบุญข้าวประดับดิน) ได้โด่งดังและนิยมสูงสุดอีกรอบ คุณแม่มลฤดี พรหมจักร เป็นศิลปินที่ทำคุณประโยชน์ช่วยเหลือสังคมมาตลอด เช่น งานถ่ายทอดศิลปะการร้องลำให้กับหน่วยงาน หรือสถาบันการศึกษาต่างๆ ตลอดมา

จนมาถึงช่วงกลางปี พ.ศ. 2551 ได้ทราบว่า ตนเองป่วยเป็นโรคมะเร็งหลังโพรงจมูก ได้เข้ารับรักษากับหมอเฉพาะทาง มาเป็นเวลานานหลายสิบปี ถึงปี พ.ศ. 2562 ได้ป่วยเป็นโรคเส้นเลือดในสมองตีบ และเป็นอัมพฤกษ์ซีกซ้าย จึงต้องงดการรับงานแสดงหมอลำไว้ก่อน เพื่อหยุดพักรักษาตัวเรื่อยมา

จนกระทั่งได้เสียชีวิตลงอย่างสงบ เมื่อวันศุกร์ที่ 29 กรกฏาคม 2565 เวลา 13.06 นาที ณ บ้านโบกม่วง หมู่ 6 ตำบลนาแวง อำเภอเขมราฐ จังหวัดอุบลราชธานี สิริรวมอายุได้ 68 ปี

เนื้อเพลง สาวนักเรียตำตอ

โอ้ยน้อ ละท่านผู้ฟังเอ๋ย
บัดนี้นางสิจาเป็นข้อ
สาวนักเรียนดอกตำตอ
จนได้ก้มกอส่อละนา เจ้าเอย

โอน้อพ่อแม่นางได้ส่งให้
เป็นเงินใช้ส่งเรียน
ขายงัวเกวียนพร้อมทั้งควายบักเถิกตู้
เบิดไวแม่บ่จ่มนางผัดลวงหลอกต้ม
เอาไปให้ผู้บ่าวโตเจ้าเอย นั้นแล้ว

โอน้อเงินค่าเทอมน้องหลอกล่อ
เอานำพ่อเดือนสองหน
พ่อแม่ทนนั่นหวังดี
ต่อยขี้ซียามแล้ง หาฟักแฟงแตงเต้า
เอาไปขายส่งตลาด
ผักกาดหัวผักบั่วพร้อม
ได้ขายป้อมส่งลูกสาวเด้น้อ เจ้าเอย

โอน้อทางพ่อแม่ผัดแฮงฟ้าว
อยากให้ลูกได้เป็นครู
ทั้งลูกสาวกะเลยถู
ฟ้าวอยากมีคนน้อย
พ่อแม่พลอยอยากมีหน้า
หาเงินมาฟ้าวเก็บส่ง
ลูกสาวทรงแต่อยากท้อง
โตต้องมักหน่วยใจเจ้าเอย นั่นแล้ว

คนฟังบ่แม่นตอแก่นไม้
ตอไฮ่ตอสวนบ่แม่นตอกลางค้าง
บ่แม่นตอกลางบ้าน
อันนี้ตอคนย่านหาจับชายาฝิ่น
ผู้ใดตำกะจนวิน
ผู้สาวตำเกิดหยึ่งท้อง
นอนในห้องวิงเวียนเจ้าเอย นั่นแล้ว

โอ้น้อ สาวนักเรียนคือน้อง
ได้มาหลงตำตอ
เลยบ่ได้เรียนต่อเจ้าเอ้ย นั่นแล้ว

โอน้อบ่แม่นตอล้าล้า
ตอบ้าหมู่ผู้หญิง
สมัยนี้ผัดแฮงซิ่ง
โสดซิงซิงแฮ่งตำไว
เอิ้นว่าตอหัวใส
ถูกผู้ใด๋กะจนล้ม
ความระบมรอยร้าว
หัวอกสาวแสนเจ็บปวด
ตอตำรวจมีพิษร้าย
กายใกล้คอยระวังแหน่เด้อ เจ้าเอย

โอน้อการเรียนนางเลยพลาดพลั้ง
เสียท่าย้อนตำตอ
สาวนักเรียนได้ตกมอ
ย้อนว่าตอดอกตำต้อง
ได้ไปเรียนอยู่ในห้อง
คนเดียวจนเขาส่า
แม่ได้ฟายน้ำตา
ลูกสาวเรียนเก่งล้น
ผลได้ผัดแม่นหลานเด้น้อ เจ้าเอย เจ้าเอย