วัดทูฟคุน (Tövkhön Monastery) วัดพุทธที่เก่าแก่ที่สุดของมองโกเลีย

วัดทูฟคุน (มองโกเลีย: Төвхөн хийд) เป็นหนึ่งในวัดพุทธที่เก่าแก่ที่สุดของมองโกเลีย ตั้งอยู่ในจังหวัดเอวอร์คางไก (Övörkhangai) ประเทศมองโกเลีย ห่างจากเมืองคาร์คอริน (Kharkhorin) ไปทางตะวันตกเฉียงใต้ประมาณ 47 กิโลเมตร (29 ไมล์) 

วัดแห่งนี้ก่อตั้งขึ้นครั้งแรกในปี **1648** โดย *ซานาบาซาร์* (Zanabazar) ผู้นำทางจิตวิญญาณของพุทธศาสนานิกายทิเบตในหมู่ชาวคาลขะ (Khalkha) แห่งมองโกเลียตอนนอก ซึ่งขณะนั้นเขามีอายุเพียง 14 ปี เขาเลือกสถานที่ตั้งบนภูเขา *ชีรีต อูลาน อูล* (Shireet Ulaan Uul) ซึ่งตั้งอยู่บนเนินเขาที่ระดับความสูง **2,600 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล** เนื่องจากเขาถือว่าสถานที่นี้เป็นมงคล 

โครงสร้างของวัด ถูกสร้างขึ้นครั้งแรก เมื่อเขาเดินทางกลับจากการศึกษาที่ทิเบต ในปี 1653 ซานาบาซาร์ ซึ่งเป็นศิลปินที่มีพรสวรรค์ด้านการแกะสลัก ภาพวาด และดนตรี ได้ใช้วัดแห่งนี้ ซึ่งเดิมชื่อว่า *บายาสกาลันต์ อัคลัก โอรอน* (Bayasgalant Aglag Oron - แปลว่า "สถานที่อันเงียบสงบและเปี่ยมสุข") เป็นสถานที่ปลีกวิเวกส่วนตัวของเขาตลอดระยะเวลา **30 ปี** ขณะที่อาศัยอยู่ที่นี่ เขาได้สร้างผลงานที่มีชื่อเสียงหลายชิ้น รวมถึง **คิดค้นอักษรโซยมโบ (Soyombo script)** ซึ่งเป็นระบบอักษรที่สำคัญของมองโกเลีย 

ในปี 1688 วัดถูกทำลายโดยกองทัพโออิราต (Oirat Mongols) ในช่วงสงครามกับมองโกลคาลขะตะวันออก ต่อมาในปี **1773** วัดได้รับการบูรณะขึ้นใหม่ อย่างไรก็ตาม ในช่วงปลายทศวรรษ **1930** วัดได้รับความเสียหายอย่างหนักจาก *การกวาดล้างทางศาสนาของสตาลิน* (Stalinist purges) เมื่อรัฐบาลคอมมิวนิสต์มองโกเลียพยายามทำลายพุทธศาสนาในประเทศ 

พิธีกรรมทางศาสนาในวัดกลับมาดำเนินการอีกครั้งในปี **1992** และโครงการบูรณะวัดเสร็จสมบูรณ์ในปี **1997** ปัจจุบันมี **อาคารวัดดั้งเดิม 2 หลัง และสถูป 2 องค์จากศตวรรษที่ 17** ยังคงอยู่ รวมถึงอาคารวัดที่สร้างเพิ่มเติมในศตวรรษที่ 18 ในปีเดียวกันมีการจัดพิธีสมโภชวัดใหม่ และมีการแกะสลักพระพุทธรูป **Gombo Makhagal (Mahakala)** ขึ้นมาใหม่และประดิษฐานที่นี่ 

ในปี **1996** วัดทูฟคุน ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรม โดยองค์การยูเนสโก (UNESCO World Cultural Heritage Site) ปัจจุบัน มีพระสงฆ์จำนวนหนึ่งพำนัก และปฏิบัติศาสนกิจที่วัดเป็นประจำ