เมืองโบราณ อัม ไกส์ (Umm Qais) ของประเทศจอร์แดน

**Umm Qais** (อาหรับ: أم قيس, แปลตรงตัวว่า "แม่ของไกส์") หรือที่เรียกอีกชื่อว่า **Qays** เป็นเมืองในตอนเหนือของประเทศจอร์แดน มีชื่อเสียงจากการตั้งอยู่ใกล้ซากโบราณสถานของเมืองโบราณ **กาดารา (Gadara)** เป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในเขตปกครอง **Bani Kinanah** และจังหวัด **Irbid** ตั้งอยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือสุดของประเทศ ใกล้ชายแดนของจอร์แดนกับอิสราเอลและซีเรีย ปัจจุบัน Umm Qais แบ่งออกเป็น 3 ส่วนหลัก ได้แก่ **โบราณสถานกาดารา**, **หมู่บ้านดั้งเดิม Umm Qais**, และ **เมืองสมัยใหม่ Umm Qais**

ทำเลที่ตั้ง

Umm Qais ตั้งอยู่ห่างจากเมือง Irbid ไปทางเหนือ 28 กิโลเมตร และห่างจากกรุงอัมมาน 120 กิโลเมตร เมืองนี้ขยายตัวจากซากเมืองโบราณกาดารา ซึ่งตั้งอยู่บนสันเขาสูง 378 เมตร (1,240 ฟุต) เหนือระดับน้ำทะเล มองเห็นวิวของทะเลกาลิลี ที่ราบสูงโกลาน และหุบเขาแม่น้ำยาร์มุก ด้วยตำแหน่งที่ตั้งที่มีน้ำอุดมสมบูรณ์และอยู่ตรงจุดยุทธศาสตร์สำคัญ ทำให้ Umm Qais เป็นจุดหมายที่มีผู้คนให้ความสนใจมาตั้งแต่อดีต

 

ประวัติศาสตร์

กาดารา (Gadara) เป็นศูนย์กลางวัฒนธรรมกรีกในภูมิภาคนี้ ในช่วงยุคเฮลเลนิสติกและโรมัน

ยุคโบราณ หลักฐานทางโบราณคดีที่เก่าแก่ที่สุดใน Umm Qais ย้อนกลับไปถึงช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสต์ศักราช โดยเชื่อกันว่าก่อตั้งขึ้นโดยชาวมาซิโดเนียของอเล็กซานเดอร์มหาราชในฐานะอาณานิคมทางทหาร อย่างไรก็ตาม ชื่อ "Gadara" ไม่ได้มีที่มาจากภาษากรีก แต่เป็นชื่อกรีกที่แปลงมาจากภาษากลุ่มเซมิติกในท้องถิ่น หมายถึง "เมืองป้อมปราการ" แสดงให้เห็นว่าอาณานิคมกรีกนี้น่าจะตั้งอยู่บนป้อมปราการเก่าที่มีมาก่อน

กาดาราตั้งอยู่ในเขตแดนระหว่างอาณาจักรเซลูซิดกับอาณาจักรปโตเลมี จึงมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ และตกเป็นเป้าหมายของการพิชิตระหว่างสงครามซีเรีย (Syrian Wars) หลายครั้งตั้งแต่ปี 274–188 ก่อนคริสต์ศักราช

ในปี 98 ก่อนคริสต์ศักราช กษัตริย์ Alexander Jannaeus แห่งราชวงศ์ฮัสโมเนียน ได้ล้อมเมืองนี้นานถึง 10 เดือน และยึดครองไว้ได้ เพื่อควบคุมเส้นทางการค้า ไปยังท่าเรือทางตะวันออกของทะเลเมดิเตอร์เรเนียน การตอบโต้ของชาวนาบาเทียน culminated ที่ **สมรภูมิกาดารา** ในปี 93 ก่อนคริสต์ศักราช ซึ่งกษัตริย์ Obodas ที่ 1 ของนาบาเทียนสามารถเอาชนะ Jannaeus ได้อย่างเด็ดขาด

ในปี 63 ก่อนคริสต์ศักราช แม่ทัพปอมเปย์แห่งโรมันได้พิชิตภูมิภาคนี้ กาดาราจึงถูกบูรณะขึ้นใหม่และกลายเป็นเมืองหนึ่งใน **เดคาโปลิส (Decapolis)** ซึ่งเป็นกลุ่มเมืองสิบเมืองกึ่งอิสระของโรมัน

ต่อมาในสมัยของจักรพรรดิออกัสตัส เมืองนี้ถูกผนวกเข้ากับอาณาจักรของกษัตริย์เฮโรด และหลังจากการสิ้นพระชนม์ของเฮโรดในปี 4 ก่อนคริสต์ศักราช กาดาราจึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของจังหวัดซีเรียของจักรวรรดิโรมัน

เพื่อรองรับประชากรที่เพิ่มขึ้น เมืองกาดาราและเมืองใกล้เคียงในเดคาโปลิส เช่น **Adraa** (Dera'a, ซีเรีย) และ **Abila** (Qweilbeh, จอร์แดน) ได้ร่วมกันสร้างระบบส่งน้ำระยะทางกว่า 170 กิโลเมตร ประกอบด้วยอุโมงค์ตัดผ่านหิน 2,900 จุด มีส่วนหนึ่งยาวถึง 106 กิโลเมตร นับเป็นผลงานด้านวิศวกรรมชลประทานที่สำคัญที่สุดชิ้นหนึ่งของโลกโบราณ

ในยุคของจักรพรรดิเซเวอรัน (193–235 CE) เมืองกาดารา ขยายตัวอย่างรวดเร็วและรุ่งเรือง ซึ่งเป็นยุคที่สร้างอนุสรณ์สถานขนาดใหญ่หลายแห่ง ที่ยังปรากฏให้เห็นจนปัจจุบัน

หลังจากจักรวรรดิโรมันตะวันออก เปลี่ยนมานับถือศาสนาคริสต์ กาดารายังคงมีสถานะสำคัญ และได้กลายเป็นที่นั่งของบิชอปคริสเตียนมานานหลายปี

ยุคอิสลามตอนต้น

ในปี ค.ศ. 636 **สมรภูมิยาร์มุก (Battle of Yarmouk)** ซึ่งเกิดขึ้นไม่ไกลจากกาดารา ได้นำภูมิภาคทั้งหมดเข้าสู่การปกครองของอาหรับมุสลิม

ในวันที่ 18 มกราคม ค.ศ. 749 เมืองถูกแผ่นดินไหวครั้งใหญ่จากแคว้นกาลิลี ทำลายลงอย่างรุนแรง อย่างไรก็ตาม มีหลักฐานทางโบราณคดีว่ามีการสร้างใหม่บางส่วน เช่น การดัดแปลงโบสถ์ใหญ่ห้าช่องทางเดินให้เป็นมัสยิด ซึ่งแสดงว่าพื้นที่นี้ยังคงมีผู้คนอาศัยอยู่ต่อเนื่องอย่างน้อยถึงศตวรรษที่ 11

ภายในศตวรรษที่ 13 พื้นที่นี้เริ่มปรากฏในแหล่งบันทึกประวัติศาสตร์ในชื่อว่า **"Mukais"** ซึ่งเป็นคำท้องถิ่นหมายถึง "เขตแดน" หรือ "ด่านเก็บภาษี" และเป็นรากฐานของชื่อ "Umm Qais" ในปัจจุบัน

ยุคออตโตมัน

ในปี ค.ศ. 1596 Umm Qais ปรากฏในทะเบียนภาษีของจักรวรรดิออตโตมันภายใต้ชื่อ "Mkeis" ในตำบล Bani Kinana หมู่บ้านมี 21 ครัวเรือน ชายโสด 15 คน (ทั้งหมดเป็นมุสลิม) และมีชาวคริสต์ 3 ครัวเรือน ชาวบ้านเสียภาษีจากผลผลิตทางการเกษตร เช่น ข้าวสาลี ข้าวบาร์เลย์ พืชฤดูร้อน ไม้ผล แพะ และรังผึ้ง รวมเป็น 8,500 อักเช

ในปี ค.ศ. 1806 นักเดินทางชาวเยอรมัน **Ulrich Jasper Seetzen** ได้มาสำรวจพื้นที่และยืนยันว่า Umm Qais คือที่ตั้งของเมืองกาดารา ต่อมาในปี 1899 นักสำรวจชื่อ **Gottlieb Schumacher** พบว่า หมู่บ้านได้ขยายตัวขึ้น มีบ้านขนาดใหญ่จำนวนมาก หนึ่งในอาคารที่สำคัญของช่วงนี้คือ **Beit Rousan** หรือ "บ้านรูซาน" ซึ่งสร้างขึ้นเป็นที่พักของผู้ว่าราชการในยุคออตโตมันปลาย

ยุคปัจจุบัน

ในปี ค.ศ. 1920 บ้านของ Hajj Mahmoud al Rousan ได้เป็นที่จัดการประชุมของผู้นำอาหรับจากทั่วตะวันออกกลาง เพื่อตอบโต้แผนของอังกฤษและฝรั่งเศส ในการแบ่งภูมิภาคหลังสงครามโลก

ในปี ค.ศ. 1922 พระเจ้าอับดุลลอฮ์ที่ 1 ได้เปิดโรงเรียนของหมู่บ้าน นับเป็นโรงเรียนที่เก่าแก่เป็นอันดับ 3 ของจอร์แดน

ในช่วงสงครามอาหรับ–อิสราเอล ปี ค.ศ. 1967 หมู่บ้านตกเป็นแนวหน้าของการสู้รบ ได้รับความเสียหายจากการระดมยิงและระเบิดทางอากาศ สุสานใต้ดินโรมันที่อยู่ใต้โบสถ์บาซิลิกาถูกค้นพบโดยทหารจอร์แดนโดยบังเอิญ และถูกใช้เป็นโรงพยาบาลภาคสนาม

 

การอนุรักษ์

ตั้งแต่ปี 2005 สถาบันโบราณคดีเยอรมัน ได้ดำเนินการขุดค้นพื้นที่โบราณสถาน และพบวัตถุอันมีค่าจำนวนมาก เช่น เครื่องปั้นดินเผาจากอียิปต์และกรีก แอมโฟราที่มีตราประทับ และป้อมปราการของเซลูซิด

ปี 2015–2018 กองทุนทูตสหรัฐฯ ร่วมกับมหาวิทยาลัยยาร์มูก อนุรักษ์อุโมงค์ส่งน้ำใต้ดินของโรมันให้มั่นคงยิ่งขึ้น

การท่องเที่ยว

นักท่องเที่ยวนิยมเดินทางมา Umm Qais จากกรุงอัมมาน (ห่าง 110 กม.) เพื่อชมวิวและซากเมืองโบราณ ที่นี่สามารถมองเห็น **ทะเลกาลิลี**, **เมืองทิเบเรียส** ในอิสราเอล, **ที่ราบสูงโกลาน** ในซีเรีย และ **เขาเฮอร์มอน** ที่ติดชายแดนเลบานอนได้ในวันที่อากาศดี

**Beit Rousan** ปัจจุบันเปิดเป็นศูนย์บริการนักท่องเที่ยวและพิพิธภัณฑ์ จัดแสดงรูปปั้นกรีกและโมเสกคริสเตียนที่ขุดค้นได้จากเมืองโบราณกาดารา