เจดีย์สุเหล่ เจดีย์ที่มีอายุกว่า 2,600 ปี

**เจดีย์สุเหล่** (พม่า: ဆူးလေဘုရား; ออกเสียงว่า \[สูล่ะ พะยา]) เป็นเจดีย์พุทธของพม่าที่ตั้งอยู่ใจกลางย่างกุ้ง ถือเป็นจุดศูนย์กลางของเมือง และเป็นพื้นที่สำคัญในด้านการเมือง อุดมการณ์ และภูมิศาสตร์ร่วมสมัยของพม่า ตามตำนานเล่าว่า เจดีย์แห่งนี้ ถูกสร้างขึ้นก่อนเจดีย์ชเวดากอง ในสมัยของพระพุทธเจ้า ทำให้มีอายุกว่า 2,600 ปี ตามตำนานพม่าระบุว่า สถานที่ที่จะสร้างเจดีย์ชเวดากอง ถูกเปิดเผยโดยนัต (วิญญาณ) ตนหนึ่ง ซึ่งอาศัยอยู่ ณ จุดที่เป็นเจดีย์สุเหล่ในปัจจุบัน

เจดีย์สุเหล่ ถือเป็นจุดศูนย์กลางของทั้งเมืองย่างกุ้งและการเมืองพม่า โดยเคยเป็นจุดรวมตัวสำคัญในเหตุการณ์ลุกฮือปี 1988 การปฏิวัติจีวรปี 2007 และการปฏิวัติฤดูใบไม้ผลิปี 2021 เจดีย์แห่งนี้ อยู่ในบัญชีรายชื่อมรดกของนครย่างกุ้ง

องค์เจดีย์

เจดีย์สุเหล่ ได้รับอิทธิพลจากโครงสร้างเจดีย์ดั้งเดิมของอินเดีย ซึ่งในระยะแรก ใช้แทนการก่อเนินบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ อย่างไรก็ตาม เมื่อวัฒนธรรมพม่า มีลักษณะเป็นอิสระจากอิทธิพลอินเดียมากขึ้น สถาปัตยกรรมท้องถิ่น ก็เริ่มปรับเปลี่ยนรูปทรงของเจดีย์ ไปตามบริบทท้องถิ่น เชื่อกันว่า เจดีย์แห่งนี้ บรรจุพระเกศาธาตุของพระพุทธเจ้า ซึ่งพระองค์ประทานให้พ่อค้าชาวพม่าสองพี่น้องชื่อ ตปุสะ (Trapusa) และภาหลิกะ (Bahalika) ตัวเจดีย์ มีลักษณะโดมยอดแหลมสีทอง ซึ่งยื่นขึ้นไปสู่ท้องฟ้า เป็นส่วนหนึ่งของเส้นขอบฟ้า (skyline) ของเมือง

ประวัติและตำนาน

ตามตำนานพม่า สถานที่ตั้งของเจดีย์สุเหล่ เคยเป็นที่อยู่ของเทพนัตผู้ทรงอิทธิฤทธิ์ชื่อ **สุละระตะ** (Sularata) หรือที่รู้จักกันว่า “นัตสุเหล่” ราชาแห่งนัต คือ **สักกะ (Sakka)** มีความประสงค์จะช่วยกษัตริย์ในตำนานนามว่า **อุกกละปะ (Okkalap)** สร้างเจดีย์ เพื่อประดิษฐานพระเกศาธาตุของพระพุทธเจ้า บนสถานที่เดียวกับที่พระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนทั้งสาม เคยบรรจุพระบรมธาตุไว้ในยุคอดีต แต่เนื่องจากเหตุการณ์เหล่านั้นเกิดขึ้นนานมากแล้ว แม้แต่สักกะเอง ก็ไม่ทราบตำแหน่งที่แน่ชัด อย่างไรก็ตาม นัตสุเหล่ผู้ชรา จนต้องใช้ต้นไม้ยันเปลือกตาไว้เพื่อไม่ให้หลับ เป็นผู้เดียวที่เคยเห็นเหตุการณ์อันยิ่งใหญ่นั้น เหล่าเทพ นัต และมนุษย์ในราชสำนักของกษัตริย์อุกกละปะ จึงรวมตัวกัน เพื่อถามนัตสุเหล่ถึงที่ตั้ง และในที่สุดเขาก็สามารถนึกขึ้นมาได้

ภายในเจดีย์สุเหล่

เจดีย์สุเหล่ ได้รับการกำหนดให้เป็นศูนย์กลางของเมืองย่างกุ้งโดย **ร้อยโทอเล็กซานเดอร์ เฟรเซอร์** แห่งวิศวกรบังคาล (Bengal Engineers) ผู้วางผังถนนในปัจจุบันของย่างกุ้งหลังจากการเข้ายึดครองของอังกฤษในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 (ชื่อของเฟรเซอร์ยังถูกใช้ตั้งชื่อถนนเฟรเซอร์ ซึ่งปัจจุบันคือ **ถนนอนุวรรตถะ (Anawrattha Street)** ซึ่งเป็นถนนสายหลักของย่างกุ้ง) เจดีย์สุเหล่สร้างในรูปแบบเจดีย์มอญ (Mon-style chedi) มีลักษณะเป็นทรงแปดเหลี่ยม โดยแต่ละด้านยาว 24 ฟุต (7.3 เมตร) มีความสูงรวม 144 ฟุต 9.5 นิ้ว (ประมาณ 44.13 เมตร)

นอกจากเจดีย์หลัก ที่ถูกขยายขนาดให้ใหญ่ขึ้น ในสมัยพระราชินี **ชินซอบู** (ครองราชย์ระหว่างปี 1453–1472) โครงสร้างอื่นรอบเจดีย์ ส่วนใหญ่มีอายุเพียงราวหนึ่งร้อยปีโดยเฉลี่ย รอบองค์เจดีย์มีระฆังสัมฤทธิ์ 10 ใบขนาดและยุคต่างกัน สลักชื่อผู้บริจาคและวันที่ถวายไว้ด้วย

คำอธิบายที่หลากหลายเกี่ยวกับชื่อของเจดีย์มีตั้งแต่:

* มาจากคำว่า **"สุเว" (su-way)** แปลว่า "รวมตัว" ตามตำนานที่กล่าวว่า เมื่อเทพและมนุษย์รวมตัวกันถามนัตสุเหล่ ถึงที่ตั้งของ **เขาซิงกัตตูระ (Singattura Hill)** ก็สร้างเจดีย์เพื่อระลึกเหตุการณ์นี้

* อีกตำนานหนึ่งเชื่อว่าชื่อ "สุเหล่" (su-le) มาจากคำที่หมายถึง "พงหนาม" ซึ่งเป็นลักษณะเดิมของพื้นที่นั้น

* แนวคิดที่ไม่ใช่ตำนานเสนอว่าชื่อนี้มาจากคำบาลีว่า **"จูละ" (cula)** หมายถึง "เล็ก" และ **"เจติยะ" (ceti)** ซึ่งแปลว่า "เจดีย์"

ทำเลที่ตั้ง

เจดีย์สุเหล่ตั้งอยู่ใจกลางเขตตัวเมืองย่างกุ้ง และเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต เศรษฐกิจ และสาธารณะของเมือง ในการประท้วงปี 1988 และ 2007 เจดีย์แห่งนี้ เป็นจุดรวมตัวหลัก ของผู้ประท้วงต่อต้านรัฐบาล และผู้เรียกร้องประชาธิปไตย

บทบาททางการเมืองพม่า

ในเหตุการณ์ **ลุกฮือ 8888** เจดีย์สุเหล่เป็นจุดรวมตัวหลัก เนื่องจากทั้งที่ตั้งและความหมายเชิงสัญลักษณ์ ในปี 2007 ระหว่าง **การปฏิวัติจีวร (Saffron Revolution)** เจดีย์แห่งนี้ถูกใช้เป็นจุดรวมตัวของพระภิกษุจำนวนมากที่มาร่วมกันสวดมนต์รอบเจดีย์ น่าเศร้าที่ในทั้งสองเหตุการณ์คือปี 1988 และ 2007 เจดีย์สุเหล่ กลายเป็นสถานที่แรก ที่มีการใช้ความรุนแรง โดยรัฐบาลพม่าต่อกลุ่มผู้ประท้วง