อำเภอเพียงหนึ่งเดียวในประเทศไทย ที่มีชื่อเหมือนกับชื่อจังหวัด

อำเภอพระนครศรีอยุธยา
(Phra Nakhon Si Ayutthaya district)

เป็นอำเภอสำคัญที่ตั้งอยู่ใจกลางของจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
และถือเป็นศูนย์กลางทั้งด้านประวัติศาสตร์ การปกครอง เศรษฐกิจ
และการท่องเที่ยวของจังหวัด ที่ตั้งของอำเภออยู่บนพื้นที่ราบลุ่มอันอุดมสมบูรณ์
โดยมีแม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำป่าสัก และแม่น้ำลพบุรีไหลผ่าน
รวมถึงคลองธรรมชาติต่าง ๆ ที่ช่วยหล่อเลี้ยงพื้นที่มาตั้งแต่อดีต
ทำให้อำเภอแห่งนี้กลายเป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญมาตั้งแต่ยุคโบราณ
โดยเฉพาะในช่วงสมัยกรุงศรีอยุธยา ซึ่งเริ่มต้นขึ้นในปี พ.ศ. 1893
เมื่อสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 ทรงสถาปนาเมืองนี้ขึ้นเป็นราชธานี
ของอาณาจักรอยุธยา กรุงศรีอยุธยาเจริญรุ่งเรืองในฐานะเมืองหลวงของไทย
ยาวนานถึง 417 ปี มีความโดดเด่นทั้งด้านการเมือง การค้า ศิลปวัฒนธรรม
และศาสนา เป็นศูนย์กลางของการติดต่อค้าขายกับชาวต่างชาติทั้งจากจีน อินเดีย
ญี่ปุ่น เปอร์เซีย และชาติตะวันตกอย่างโปรตุเกส ฝรั่งเศส และฮอลันดา ในยุคนั้น
อยุธยาถูกยกย่องว่าเป็นหนึ่งในมหานครที่เจริญที่สุดแห่งหนึ่งในเอเชีย

แม้กรุงศรีอยุธยาจะล่มสลายลงในปี พ.ศ. 2310 จากการรุกรานของกองทัพพม่า
แต่ซากปรักหักพังของวัดวาอาราม พระราชวัง และสิ่งปลูกสร้างโบราณจำนวนมาก
ยังคงหลงเหลือและได้รับการอนุรักษ์ไว้เป็นโบราณสถานที่สำคัญ
เช่น วัดพระศรีสรรเพชญ์ วัดมหาธาตุ วัดไชยวัฒนาราม และวัดราชบูรณะ
ซึ่งกลายเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่มีคุณค่าระดับโลก องค์การยูเนสโก
จึงประกาศให้เขตประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาเป็นแหล่งมรดกโลก
ในปี พ.ศ. 2534 ส่งผลให้อำเภอแห่งนี้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์
ที่สำคัญของประเทศ ดึงดูดนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ
ให้เดินทางมาเยี่ยมชมความงดงามและร่องรอยแห่งอารยธรรมไทยโบราณตลอดทั้งปี

ในด้านการบริหารปกครอง อำเภอพระนครศรีอยุธยาประกอบด้วยหลายตำบล
ที่มีบทบาททั้งในด้านชุมชนเมืองและชนบท โดยเทศบาลนครพระนครศรีอยุธยา
เป็นศูนย์กลางของเขตเมือง ซึ่งมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องทั้งในด้านโครงสร้างพื้นฐาน
การคมนาคม ระบบสาธารณูปโภค และบริการสาธารณะ ในขณะที่พื้นที่รอบนอก
ยังคงรักษาวิถีชีวิตชนบทไว้ได้อย่างสมดุล มีการทำเกษตรกรรม ค้าขาย
และผลิตหัตถกรรมท้องถิ่น ควบคู่ไปกับการท่องเที่ยวและบริการ

จากจำนวน 878 อำเภอของประเทศไทย
อำเภอพระนครศรีอยุธยา ถือเป็นอำเภอเดียวเท่านั้น
ที่มีชื่อเหมือนกับชื่อจังหวัดในขณะที่อำเภออื่น ๆ ของประเทศไทย
ที่เป็นที่ตั้งของตัวจังหวัด จะถูกใช้ชื่อว่า 'อำเภอเมือง' 
และจะถูกเรียกต่อท้ายด้วยชื่อจังหวัด เช่น อำเภอเมืองเลย อำเภอเมืองสุรินทร์
หรืออำเภอเมืองภูเก็ต (ยกเว้น 4 อำเภอ ที่ไม่ได้เป็นที่ตั้งของตัวจังหวัด
แต่ชื่ออำเภอมีคำว่าเมืองนำหน้า ได้แก่ อำเภอเมืองจันทร์ จังหวัดศรีสะเกษ,
อำเภอเมืองปาน จังหวัดลำปาง, อำเภอเมืองยาง จังหวัดนครราชสีมา
และอำเภอเมืองสรวง จังหวัดร้อยเอ็ด)