ตะพาบที่หายากมากที่สุด มีเหลืออยู่เพียง 5 ตัวเท่านั้นบนโลก

ตะพาบน้ำยักษ์แยงซีเกียง
หรือ Yangtze giant softshell turtle (Rafetus swinhoei)

ถือเป็นสัตว์เลื้อยคลานหายากที่สุดในโลก ได้รับการจัดให้อยู่ในกลุ่ม
สัตว์ใกล้สูญพันธุ์ขั้นวิกฤต (Critically Endangered) โดยสหภาพนานาชาติเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ
(IUCN) ปัจจุบันมีรายงานว่ามีเหลืออยู่เพียง 5 ตัวเท่านั้น กระจายอยู่ในจีนและเวียดนาม
ตะพาบสายพันธุ์นี้เป็นตะพาบน้ำที่ใหญ่ที่สุดในโลก ตัวเต็มวัยมีขนาดยาวมากกว่า 1 เมตร
และน้ำหนักอาจเกิน 120 กิโลกรัม ลักษณะเด่นคือกระดองแบนและอ่อนนิ่ม
จมูกยาวคล้ายงวงซึ่งช่วยให้โผล่ขึ้นมาหายใจได้ง่ายขณะซ่อนตัวอยู่ในน้ำ
พวกมันอาศัยอยู่ตามแม่น้ำใหญ่ ทะเลสาบ และพื้นที่ชุ่มน้ำ โดยในอดีต
มีการกระจายพันธุ์กว้างขวางในลุ่มแม่น้ำแยงซีเกียงและแม่น้ำแดงของเวียดนาม

สาเหตุที่ทำให้จำนวนของมันลดลงอย่างรุนแรงเกิดจากหลายปัจจัย
ทั้งการสูญเสียถิ่นอาศัยจากการสร้างเขื่อนและการทำเกษตรกรรม การล่าและการบริโภค
รวมถึงการเก็บไข่มาใช้ประโยชน์ นอกจากนี้การเปลี่ยนแปลงคุณภาพน้ำ
ก็ทำให้การอยู่รอดยิ่งยากขึ้น ความพยายามในการเพาะพันธุ์ในกรงเลี้ยงนั้น
แม้จะมีการดำเนินการมาหลายปี แต่ประสบผลสำเร็จน้อยมาก
ทำให้การอนุรักษ์ยังคงเต็มไปด้วยอุปสรรค นักวิทยาศาสตร์จากจีนและองค์กรอนุรักษ์นานาชาติ
กำลังทำงานร่วมกันเพื่อผสมพันธุ์ทั้งตามธรรมชาติและด้วยเทคนิคช่วยการเจริญพันธุ์
หวังเพิ่มจำนวนประชากรเพื่อไม่ให้สิ่งมีชีวิตดึกดำบรรพ์สายพันธุ์นี้สูญพันธุ์ไปจากโลก
ตะพาบน้ำยักษ์จีนจึงไม่ใช่เพียงแค่สัตว์หายาก แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ของความเปราะบาง
ของระบบนิเวศน้ำจืดในเอเชียที่ต้องได้รับการปกป้องอย่างเร่งด่วน

ปัจจุบันพบว่ามีตะพาบยักษ์แยงซีเกียง เพียง 5 ตัวเท่านั้นในโลก
โดยอยู่ใน 2 สถานที่เท่านั้น คือที่สวนสัตว์ในประเทศจีน จำนวน 4 ตัว
และที่ทะเลสาบฮหว่านเกี๊ยม หรือทะเลสาบคืนดาบ ที่กรุงฮานอย
ประเทศเวียดนาม 1 ตัว (แม้จะยังเป็นที่ถกเถียงกันว่าตะพาบที่พบในทะเลสาบนี้
เป็นชนิดที่แยกออกต่างหาก หรือเป็นชื่อพ้องกันกับตะพาบยักษ์แยงซีเกียง)