จังหวัดเดียวในประเทศไทย ที่ไม่มีอำเภอเมืองเหมือนจังหวัดอื่น

จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

เป็นจังหวัดที่มีลักษณะการปกครองแตกต่างจากจังหวัดอื่นของประเทศไทย
โดยเป็นจังหวัดเดียวที่ไม่มี “อำเภอเมือง” ตามรูปแบบการตั้งชื่อทั่วไป
เนื่องจากใช้ชื่อ อำเภอพระนครศรีอยุธยา เป็นอำเภอศูนย์กลางการปกครองแทน
ลักษณะพิเศษนี้สะท้อนถึงสถานะทางประวัติศาสตร์อันโดดเด่นของอยุธยา
ซึ่งเคยเป็นราชธานีเก่าและศูนย์กลางอำนาจของสยามมาอย่างยาวนาน

อำเภอพระนครศรีอยุธยาทำหน้าที่เช่นเดียวกับอำเภอเมืองของจังหวัดอื่น
เป็นที่ตั้งของศาลากลางจังหวัด หน่วยงานราชการสำคัญ
และศูนย์กลางเศรษฐกิจของจังหวัด การไม่ใช้คำว่า “อำเภอเมือง” ต่อท้ายชื่อจังหวัด
เป็นการคงไว้ซึ่งชื่อทางประวัติศาสตร์ของเมืองหลวงเก่า อันมีคุณค่าเชิงสัญลักษณ์
และอัตลักษณ์ของพื้นที่ แตกต่างจากจังหวัดอื่นที่ใช้รูปแบบการตั้งชื่อมาตรฐาน

จังหวัดพระนครศรีอยุธยาตั้งอยู่ในภาคกลางตอนบน มีทำเลที่ตั้งสำคัญ
ด้านการคมนาคมและเศรษฐกิจ ใกล้กรุงเทพมหานคร และเป็นพื้นที่อุตสาหกรรม
เกษตรกรรม และการท่องเที่ยวที่สำคัญ ควบคู่กันไป โดยเฉพาะการท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์
จากอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก
ทำให้จังหวัดมีบทบาทโดดเด่นทั้งในระดับประเทศและระดับนานาชาติ

ความเป็นจังหวัดเดียวของไทยที่ไม่มีอำเภอเมือง
จึงไม่ใช่ข้อบกพร่องทางการปกครอง หากแต่เป็นผลจากบริบททางประวัติศาสตร์
และวัฒนธรรมที่ไม่เหมือนใคร พระนครศรีอยุธยาจึงเป็นตัวอย่างของจังหวัด
ที่โครงสร้างการปกครองสะท้อนรากเหง้าในอดีต พร้อมดำรงบทบาทสำคัญในปัจจุบัน
ทั้งด้านการบริหาร การพัฒนาเศรษฐกิจ และการอนุรักษ์มรดกทางประวัติศาสตร์ของชาติ