จังหวัดเดียวในประเทศไทย ที่ทุกอำเภออยู่ติดฝั่งทะเลและชายแดน

จังหวัดประจวบคีรีขันธ์

เป็นจังหวัดที่มีลักษณะทางภูมิศาสตร์ที่โดดเด่นและเป็นเอกลักษณ์ของประเทศไทย
ในฐานะจังหวัดเดียวที่ทุกอำเภอมีพื้นที่ติดทะเลอ่าวไทย
และตั้งอยู่ในแนวพื้นที่ที่ติดกับต่างประเทศ คือ สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา
ความพิเศษนี้ทำให้ประจวบคีรีขันธ์เป็นจังหวัดที่มีทั้งมิติทางทะเล
และมิติด้านความมั่นคงชายแดนควบคู่กันอย่างชัดเจน

ในด้านภูมิประเทศ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ทอดยาวในแนวเหนือ–ใต้
มีชายฝั่งทะเลต่อเนื่องตลอดแนวจังหวัด ส่งผลให้อำเภอทุกแห่ง
มีความเชื่อมโยงกับทะเล ไม่ว่าจะโดยตรงหรือผ่านระบบพื้นที่ชายฝั่ง
ทะเลจึงมีบทบาทสำคัญต่อวิถีชีวิต เศรษฐกิจ และวัฒนธรรมของชุมชนในทุกอำเภอ
ทั้งด้านการประมง การท่องเที่ยว และการคมนาคมทางน้ำ

ขณะเดียวกัน ด้านตะวันตกของจังหวัดประจวบคีรีขันธ์เป็นแนวเทือกเขาตะนาวศรี
ซึ่งทำหน้าที่เป็นเส้นแบ่งพรมแดนระหว่างประเทศไทยกับเมียนมา
ทำให้จังหวัดนี้เป็นหนึ่งในพื้นที่ชายแดนที่มีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์มาอย่างยาวนาน
ความใกล้ชิดกับต่างประเทศส่งผลต่อประวัติศาสตร์
ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ และการตั้งถิ่นฐานของผู้คนในพื้นที่

ประจวบคีรีขันธ์ประกอบไปด้วย 8 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์
อำเภอกุยบุรี อำเภอทับสะแก อำเภอบางสะพาน อำเภอบางสะพานน้อย
อำเภอปราณบุรี อำเภอหัวหิน และอำเภอสามร้อยยอด
โดยอำเภอกุยบุรีมีพื้นที่ใหญ่ที่สุด (935.4 ตารางกิโลเมตร)
ส่วนอำเภอที่มีขนาดเล็กที่สุด คืออำเภอทับสะแก (538 ตารางกิโลเมตร)