ซากสมันจากประเทศไทย เพียงตัวเดียวเท่านั้นที่ยังเหลืออยู่บนโลก

ซากสมัน (Schomburgk’s deer)
หรือ Rucervus schomburgki เป็นกวางป่าที่เคยอาศัยอยู่เฉพาะ
ในที่ราบลุ่มภาคกลางของประเทศไทย ก่อนจะสูญพันธุ์ไปจากธรรมชาติ
ในช่วงทศวรรษ พ.ศ. 2480 จากการล่าและการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ชุ่มน้ำเพื่อการเกษตร

ปัจจุบัน ซากสมันที่คงสภาพเป็นตัวอย่างสัตว์สตัฟฟ์ครบทั้งตัวเพียงหนึ่งเดียวของโลก
ถูกเก็บรักษาและจัดแสดงอยู่ที่ Muséum national d'histoire naturelle
(พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาฝรั่งเศส) กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส
ถือเป็นหลักฐานทางชีววิทยาและประวัติศาสตร์ที่ทรงคุณค่าอย่างยิ่ง

ตัวอย่างซากสมันชิ้นนี้ถูกนำออกจากสยามในคริสต์ศตวรรษที่ 19
โดยนักธรรมชาติวิทยาชาวยุโรปในยุคที่การสำรวจสัตว์ป่ากำลังเฟื่องฟู
ซากดังกล่าวได้รับการสตัฟฟ์อย่างประณีต และถูกเก็บรักษาไว้
ในคอลเลกชันของพิพิธภัณฑ์อย่างต่อเนื่องยาวนานหลายร้อยปี
ทำให้ยังคงสภาพใกล้เคียงของจริงมากที่สุด ทั้งสัดส่วนลำตัว
เขากวางที่แตกแขนงอย่างโดดเด่น และลักษณะเฉพาะของสายพันธุ์

แม้จะมีชิ้นส่วนของสมันหลงเหลืออยู่ในที่อื่นบ้าง
เช่น เขากวางหรือโครงกระดูกบางส่วนในพิพิธภัณฑ์ต่างประเทศและเอกชน
แต่มีเพียงชิ้นเดียวเท่านั้นที่เป็นตัวอย่างสมบูรณ์ทั้งตัว และได้รับการยืนยันในวงการวิชาการว่า
นี่คือ “mounted specimen” ของสมันเพียงหนึ่งเดียวที่เหลืออยู่ในโลก
จึงมีคุณค่าอย่างยิ่งต่อการศึกษาทางอนุกรมวิธาน วิวัฒนาการ
และประวัติศาสตร์สัตว์ป่าของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ซากสมันที่จัดแสดงในพิพิธภัณฑ์แห่งนี้ ไม่ได้เป็นเพียงวัตถุจัดแสดง
แต่ยังเป็นสัญลักษณ์เตือนใจถึงผลกระทบของมนุษย์ต่อธรรมชาติ
และการสูญพันธุ์ของสัตว์ที่ไม่อาจย้อนคืนได้ เรื่องราวของสมัน
จึงมีความหมายต่อประเทศไทยและโลก ในฐานะบทเรียนสำคัญด้านการอนุรักษ์
และเป็นหลักฐานชิ้นสุดท้ายที่บอกเล่าการมีอยู่
ของสัตว์ป่าสงวนชนิดแรกของไทย ซึ่งได้หายไปจากโลกตลอดกาล