ปลาชนิดแรกของไทย ที่ถูกขึ้นบัญชีให้เป็นสัตว์ป่าสงวน

ฉลามวาฬ (Rhincodon typus)

เป็นปลาที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก อยู่ในวงศ์ Rhincodontidae
พบได้ในทะเลเขตอบอุ่นและเขตกึ่งร้อนทั่วโลก แม้ตัวจะใหญ่โต
แต่ฉลามวาฬขึ้นชื่อเรื่องนิสัยอ่อนโยน จุดเด่นสำคัญคือ “ลายจุดและแถบสีอ่อนบนพื้นสีเข้ม”
บริเวณหลัง ซึ่งเปรียบเหมือนลายนิ้วมือของแต่ละตัว ช่วยให้นักวิจัย
ใช้ระบุตัวตนและติดตามการเคลื่อนที่ได้อย่างแม่นยำ

โดยทั่วไปฉลามวาฬสามารถโตได้ยาวราว 12 เมตร หรือมากกว่านั้น
และอาจมีน้ำหนักได้ถึงประมาณ 20 ตัน อาหารหลักของมันคือแพลงก์ตอน
ปลาและสัตว์ทะเลขนาดเล็ก ฉลามวาฬมีปากกว้างมาก (อ้าได้ประมาณ 4 ฟุต)
ทำให้สามารถดูดน้ำปริมาณมากเข้าไป แล้วคัดกรองอาหารออก
ด้วยโครงสร้างเฉพาะบริเวณเหงือกที่ช่วย “กรอง” เหยื่อก่อนกลืนลงไป

ด้วยพฤติกรรมที่เชื่องและสงบ ฉลามวาฬจึงเป็นสัตว์ทะเลที่นักดำน้ำตื้น
และนักดำน้ำลึกนิยมพบเห็น เพราะโดยทั่วไปไม่ก้าวร้าวและไม่เป็นอันตรายต่อมนุษย์
มักพบได้ใกล้ผิวน้ำ ทั้งช่วงที่ลอยตัวพักเหมือนนอนอาบแดด
หรือช่วงที่เข้ามาหากินในพื้นที่ที่มีอาหารอุดมสมบูรณ์

อย่างไรก็ตาม แม้ฉลามวาฬจะกระจายอยู่ในมหาสมุทรหลายแห่งทั่วโลก
แต่ประชากรของมันน่าเป็นห่วง ปัจจุบันถูกจัดเป็นชนิดพันธุ์ที่มีความเสี่ยง
ต่อการลดจำนวน (ถูกระบุว่า “อ่อนแอ”) โดยสหภาพนานาชาติเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN)
ภัยคุกคามสำคัญได้แก่ การติดเครื่องมือประมงโดยไม่ตั้งใจ การเสื่อมโทรมของถิ่นอาศัย
และการทำประมงผิดกฎหมาย จึงจำเป็นต้องอาศัยมาตรการอนุรักษ์อย่างจริงจัง
รวมถึงความร่วมมือระหว่างประเทศ เพื่อช่วยปกป้องสัตว์ทะเลที่งดงามชนิดนี้ให้คงอยู่ต่อไป

สำหรับประเทศไทย ฉลามวาฬเป็น “สัตว์ป่าสงวน” 1 ใน 20 ชนิด
เป็นปลาชนิดแรกและชนิดเดียวที่อยู่ในบัญชีสัตว์ป่าสงวนของไทย
โดยชื่อฉลามวาฬถูกเพิ่มเข้าสู่รายชื่อเมื่อวันที่ 9 ตุลาคม 2558 พร้อมกับวาฬบรูดา
วาฬโอมูระ และเต่ามะเฟือง ก่อนจะประกาศให้เป็นสัตว์ป่าสงวนอย่างเป็นทางการในปี 2562