ปลาน้ำจืดที่พบได้เฉพาะในไทย และไม่พบในที่อื่นใดอีกบนโลก

ปลาหางไหม้
หรือที่รู้จักกันในชื่อ ปลาฉลามหางไหม้ (Burnt-tailed barb)

เป็นปลาน้ำจืดหายากของไทย มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Balantiocheilos ambusticauda
จัดอยู่ในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) ลักษณะเด่นคือรูปร่างเพรียวยาว
คล้ายปลาฉลามขนาดเล็ก ครีบและลำตัวมีสีเงินอมเทา ส่วนปลายหางมีสีเข้มคล้ายถูกไหม้
ซึ่งเป็นที่มาของชื่อสามัญ ปลาชนิดนี้ถูกอธิบายและแยกชนิดอย่างเป็นทางการ
ในปี พ.ศ. 2550 หลังจากก่อนหน้านี้เคยถูกเข้าใจผิด
ว่าเป็นปลาฉลามเงินที่พบทั่วไปในตลาดปลาสวยงาม

ความพิเศษของปลาหางไหม้คือเป็น ปลาที่พบเฉพาะในประเทศไทยเท่านั้น
โดยมีรายงานการกระจายพันธุ์จำกัดอยู่ในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาและลุ่มแม่น้ำแม่กลอง
ทำให้ถูกจัดเป็นสัตว์น้ำจืดเฉพาะถิ่น (endemic species) ของไทย
แหล่งอาศัยตามธรรมชาติเป็นแม่น้ำสายหลักและสาขาที่มีน้ำไหล
พื้นท้องน้ำค่อนข้างเปิด และคุณภาพน้ำดี ซึ่งแตกต่างจากปลาสวยงามหลายชนิด
ที่สามารถปรับตัวได้กับสภาพแวดล้อมหลากหลายกว่า

ในด้านสถานภาพการอนุรักษ์ ปลาหางไหม้ถูกจัดให้อยู่ในกลุ่ม
ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (Critically Endangered: CR) ตามการประเมินของสหภาพสากล
ว่าด้วยการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN) สาเหตุสำคัญมาจากการเสื่อมโทรมของถิ่นอาศัย
การปรับเปลี่ยนลำน้ำ การสร้างเขื่อน มลพิษทางน้ำ และการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรน้ำ
อย่างเข้มข้น ปัจจุบันมีรายงานการพบในธรรมชาติน้อยมาก จนบางแหล่งข้อมูล
ระบุว่าอาจเข้าสู่ภาวะ “สูญพันธุ์ในธรรมชาติ” แล้ว

ปลาหางไหม้จึงถือเป็นตัวอย่างสำคัญของความเปราะบางของระบบนิเวศน้ำจืดไทย
การอนุรักษ์ปลาชนิดนี้ไม่เพียงหมายถึงการปกป้องปลาชนิดเดียว
แต่ยังสะท้อนถึงการดูแลลุ่มน้ำเจ้าพระยาและแม่กลองทั้งระบบ
การสำรวจภาคสนามอย่างต่อเนื่อง การฟื้นฟูคุณภาพน้ำ และการสร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง
เกี่ยวกับชนิดพันธุ์ จะเป็นกุญแจสำคัญในการยืนยันว่าปลาหายากชนิดนี้
ยังคงมีโอกาสดำรงอยู่ในธรรมชาติของประเทศไทยต่อไปหรือไม่