จังหวัดเดียวของไทยในปัจจุบัน ที่ยังคงมีการขุดเจาะและผลิตแร่ดีบุก

จังหวัดเดียวของไทยในปัจจุบัน
ที่ยังมีการผลิตแร่ดีบุกอย่างมีนัยสำคัญ คือ จังหวัดเชียงใหม่

ภาพนี้สะท้อนการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของอุตสาหกรรมเหมืองแร่ไทย
จากอดีตที่ดีบุกเคยเป็นทรัพยากรเศรษฐกิจสำคัญของประเทศ
จนเคยทำให้ไทยขึ้นเป็นผู้ผลิตรายสำคัญของโลก แต่เมื่อกาลเวลาผ่านไป
แหล่งแร่หลายแห่งค่อย ๆ ร่อยหรอ ต้นทุนสูงขึ้น และหลายพื้นที่ยุติบทบาทลง
เหลือเพียงเชียงใหม่ที่ยังรักษาสถานะ “แหล่งผลิตดีบุก” เอาไว้ได้อย่างชัดเจน
ในความหมายของปัจจุบัน ตามรายงานสถานการณ์ดีบุกของกรมอุตสาหกรรมพื้นฐาน
และการเหมืองแร่ ซึ่งระบุว่า ณ ปี 2565 ประเทศไทย
มีปริมาณสำรองดีบุกเหลือเพียงจังหวัดเชียงใหม่เท่านั้น

แม้ในทางเอกสารจะยังพบประทานบัตรดีบุกที่มีอายุหรือได้รับต่ออายุอยู่รวม 6 แปลง
ใน 4 จังหวัด ได้แก่ เชียงใหม่ ลำพูน ระนอง และนครศรีธรรมราช
แต่คำว่า “ยังมีประทานบัตร” ไม่ได้แปลว่า “ยังผลิตดีบุกจริง” เสมอไป รายงานของ กพร.
อธิบายไว้ชัดว่า ลำพูนหันไปผลิตหินอ่อนแทน ระนองพบดีบุกเพียงเล็กน้อย
และการได้แร่มีลักษณะเป็นการร่อนแร่ของชาวบ้านมากกว่าการทำเหมืองโดยผู้ประกอบการ
ขณะที่นครศรีธรรมราชผลิตมาจนหมดปริมาณสำรองแล้ว
จึงเหลือเพียงเชียงใหม่เท่านั้นที่ยังมีการผลิตดีบุกอย่างแท้จริงในเชิงอุตสาหกรรม

หัวใจของการผลิตดีบุกไทยในวันนี้อยู่ที่พื้นที่ ตำบลบ่อแก้ว อำเภอสะเมิง
จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่
เคยนำเสนอข้อมูลภาคสนามของเหมือง บริษัท เชียงใหม่ทิน-ทังสเตน จำกัด
ว่าเป็นเหมืองดีบุก-ชีไลต์ที่ยังดำเนินกิจการอยู่ และมีประทานบัตรร่วมแผนผังโครงการ 3 แปลง
เหมืองแห่งนี้จึงมิใช่เพียงชื่อที่ปรากฏในทะเบียนอนุญาต
แต่เป็นพื้นที่ผลิตจริงที่ยังสืบต่อสายแร่เก่าแก่ของภาคเหนือเอาไว้
ท่ามกลางบริบทที่อุตสาหกรรมดีบุกไทยหดตัวลงจากอดีตอย่างมาก

เมื่อมองในเชิงตัวเลข ภาพก็ยิ่งชัดขึ้นว่าเชียงใหม่คือฐานการผลิตหลักที่ยังเหลืออยู่
รายงานของ กพร. ระบุว่าในปี 2565 ไทยมีการผลิตดีบุกรวม 132 ตัน
จากเพียง 2 จังหวัดคือเชียงใหม่และนครศรีธรรมราช โดยเชียงใหม่ผลิตได้ 84 ตัน
ก่อนที่สถานะล่าสุดด้านปริมาณสำรองจะชี้ชัดว่าเหลือเชียงใหม่เพียงแห่งเดียว
ที่ยังรองรับการผลิตต่อไปได้ ดังนั้น หากจะกล่าวว่า “จังหวัดเดียวของไทยในปัจจุบัน
ที่ยังมีการผลิตแร่ดีบุก” ชื่อของเชียงใหม่ย่อมเป็นคำตอบที่ตรงที่สุด
ทั้งในทางข้อเท็จจริงและในทางประวัติศาสตร์แร่ของประเทศ