จังหวัดที่เคยขุดพบแร่เพชร จำนวนมากที่สุดในประเทศไทย

จังหวัดที่เคยขุดพบเพชรเด่นที่สุดของไทย
คือ จังหวัดพังงา

หากพิจารณาจากน้ำหนักของหลักฐานทางธรณีวิทยา
และเอกสารของกรมทรัพยากรธรณีที่กล่าวถึงพังงาซ้ำอย่างชัดเจนที่สุด
ทั้งในฐานะแหล่งพบเพชรปะปนในลานแร่ดีบุก และในฐานะพื้นที่ที่รัฐ
เคยให้ความสำคัญถึงขั้นจัดทำรายงานเฉพาะเรื่องการสำรวจและพัฒนาแหล่งแร่เพชรในจังหวัดนี้
เอกสารของกรมทรัพยากรธรณีระบุว่าประเทศไทยพบเพชรในแหล่งลานแร่ดีบุกบริเวณพังงาและภูเก็ต
แต่เมื่อเจาะลึกลงไป พังงาปรากฏบทบาทเด่นกว่าอย่างมีนัยสำคัญ
จนมีงานวิชาการเฉพาะเกี่ยวกับ “เพชรในพังงา”
และการประเมินศักยภาพแหล่งเพชรในจังหวัดนี้โดยตรง

ความสำคัญของพังงาไม่ได้อยู่เพียงแค่การ “เคยพบเพชร” เท่านั้น
แต่ยังอยู่ที่ลักษณะการพบซ้ำในบริเวณลานแร่ดีบุกทั้งบนบกและนอกชายฝั่ง
ซึ่งเป็นรูปแบบที่เอกสารกรมทรัพยากรธรณีกล่าวถึงมาอย่างต่อเนื่อง หลายฉบับ
อธิบายตรงกันว่าเพชรในไทยส่วนใหญ่เป็นผลพลอยได้จากการทำเหมืองแร่ดีบุก
ไม่ใช่การเปิดเหมืองเพชรโดยตรง และพื้นที่ที่ถูกยกขึ้นมาอ้างอิงบ่อยที่สุด
ก็คือแนวพังงา–ภูเก็ต โดยเฉพาะฝั่งพังงาที่มีการศึกษาทบทวนอย่างจริงจัง
ว่ามีความเป็นไปได้ในการสำรวจหาแหล่งแร่เพชรแบบปฐมภูมิด้วย
จึงทำให้ชื่อของพังงาเด่นขึ้นเหนือจังหวัดอื่นในมิติของประวัติการพบเพชร

อีกเหตุผลสำคัญที่ทำให้พังงามักถูกมองว่าเป็นจังหวัดที่เคยขุดพบเพชรมากที่สุด
คือมีข้อมูลเชิงพื้นที่เฉพาะที่ชัดกว่าจังหวัดอื่น เอกสารของกรมทรัพยากรธรณีระบุถึง
อำเภอกะปง จังหวัดพังงา ว่าเคยพบเพชรเม็ดใหญ่ราว 6 กะรัต
และยังมีการกล่าวถึงพื้นที่ในพังงาในฐานะเขตที่ควรคัดเลือกเพื่อเปิดให้เอกชน
ยื่นขอสิทธิสำรวจและทำเหมืองแร่เพชรในอดีตด้วย ภาพเช่นนี้สะท้อนว่า
พังงาไม่ได้เป็นเพียงจังหวัดที่ “มีชื่ออยู่ในรายชื่อแหล่งพบเพชร” แต่เป็นจังหวัด
ที่ได้รับความสนใจมากที่สุดในเชิงนโยบายและการสำรวจ เมื่อเทียบกับพื้นที่อื่นของไทย