การบุกโจมตีไทยครั้งสุดท้าย ที่เกิดขึ้นโดยกองทัพของพม่า

สงครามพม่าตีเชียงใหม่ พ.ศ. 2345

เป็นศึกในสมัยพระเจ้าปดุงแห่งราชวงศ์โก้นบอง
ซึ่งเกิดขึ้นในบริบทที่ล้านนาเป็นพื้นที่ชิงอำนาจระหว่างพม่ากับสยามมาอย่างยาวนาน
หลังเชียงใหม่ได้รับการฟื้นฟูภายใต้พระเจ้ากาวิละ เมืองนี้จึงกลับมาเป็นทั้ง
ศูนย์กลางการปกครองและฐานยุทธศาสตร์สำคัญของฝ่ายสยามในภาคเหนือ ทำให้พม่า
ยังพยายามยกทัพเข้ามากดดันและช่วงชิงอิทธิพลเหนือดินแดนล้านนาอีกครั้งหนึ่งอย่างจริงจัง

ชนวนสำคัญของศึกครั้งนี้มาจากความขัดแย้งต่อเนื่องในหัวเมืองไททางเหนือ
และความไม่พอใจของพม่าต่อการขยายบทบาทของพระเจ้ากาวิละ
ก่อนที่กองทัพพม่าจะยกเข้าล้อมเชียงใหม่ในปี 2345 ฝ่ายสยาม
จึงต้องส่งกำลังจากส่วนกลางขึ้นมาช่วย โดยมีกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท
เป็นแม่ทัพใหญ่ ร่วมรับศึกกับกำลังของล้านนา สงครามจบลงด้วยการที่ฝ่ายสยาม
และเชียงใหม่สามารถรักษาเมืองไว้ได้และผลักดันทัพพม่าออกไป
ความสำเร็จครั้งนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงชัยชนะทางทหาร แต่ยังเป็นจุดเปลี่ยน
ที่ทำให้เชียงใหม่ยืนหยัดเป็นฐานอำนาจของฝ่ายสยามได้มั่นคงกว่าเดิม

เหตุที่ศึกครั้งนี้มีความสำคัญมากเป็นพิเศษ ก็เพราะนักประวัติศาสตร์
และแหล่งข้อมูลร่วมสมัยมักถือว่า การรุกรานเชียงใหม่ของพม่าในปี 2345
เป็นการรุกรานล้านนาครั้งสุดท้ายในประวัติศาสตร์ไทย หลังจากนั้น
ดุลอำนาจในภาคเหนือเริ่มเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน ฝ่ายพม่าไม่อาจกลับมายึดเชียงใหม่ได้อีก
และไม่นานต่อมาก็นำไปสู่สงครามเชียงแสนในปี 2347 ซึ่งเป็นการรุกตอบโต้
ของฝ่ายสยามและล้านนาเพื่อสลายฐานอำนาจพม่าที่หลงเหลืออยู่ในภูมิภาคนี้
ดังนั้น หากมองในเชิงประวัติศาสตร์การเมือง ศึกเชียงใหม่ปี 2345
จึงเปรียบเสมือนฉากปิดของยุคที่พม่ายังสามารถคุกคามล้านนาได้โดยตรง

ในมิติที่ลึกกว่าการรบ ชัยชนะครั้งนี้ยังเปิดทางให้ล้านนาเข้าสู่ยุคฟื้นฟูอย่างจริงจัง
ภายใต้บทบาทของพระเจ้ากาวิละที่เร่งรวบรวมผู้คน ฟื้นเมือง ฟื้นวัดวา
และวางโครงสร้างการปกครองใหม่ของเชียงใหม่ หลังผ่านช่วงบ้านเมืองร้าง
จากสงครามยาวนาน จึงอาจกล่าวได้ว่า การรุกรานครั้งสุดท้ายของพม่า
ไม่ได้ทิ้งไว้เพียงความทรงจำเรื่องการศึก แต่ยังเป็นจุดเริ่ม
ของการฟื้นคืนชีวิตเมืองเชียงใหม่และการจัดระเบียบล้านนาใหม่
ในโลกการเมืองแบบสยามยุครัตนโกสินทร์ตอนต้นด้วย