เปิดเหตุผล ทำไมเรา "ไหว้ครู" ในเดือนมิถุนายน

 เมื่อเข้าสู่เดือนมิถุนายนของทุกปี หลายโรงเรียนทั่วประเทศไทยจะจัดพิธี “ไหว้ครู” เพื่อให้นักเรียนได้แสดงความเคารพและความกตัญญูต่อครูผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชา จนทำให้หลายคนสงสัยว่า เหตุใดพิธีไหว้ครูจึงนิยมจัดขึ้นในเดือนนี้ และมีที่มาอย่างไร

   เดือนมิถุนายน คือช่วงเริ่มต้นการเรียนอย่างเป็นทางการ โดยทั่วไป โรงเรียนในประเทศไทยจะเปิดภาคเรียนที่ 1 ในช่วงเดือนพฤษภาคม หลังจากเปิดเรียนได้ประมาณ 1 เดือน นักเรียนจะเริ่มปรับตัวกับการเรียนการสอน ครูเองก็ได้ทำความรู้จักกับลูกศิษย์มากขึ้น จึงถือเป็นช่วงเวลาที่เหมาะสมในการจัดพิธีไหว้ครู

การจัดพิธีในเดือนมิถุนายนจึงเปรียบเสมือนการเริ่มต้นเส้นทางการศึกษาอย่างเป็นทางการ พร้อมสร้างความสัมพันธ์อันดีระหว่างครูกับศิษย์ตลอดปีการศึกษา สืบทอดคติความเชื่อเรื่อง “ครู” ของไทย

   สังคมไทยให้ความสำคัญกับครูมาแต่โบราณ โดยถือว่าครูเป็นผู้มอบทั้งความรู้ คุณธรรม และแนวทางในการดำเนินชีวิต พิธีไหว้ครูจึงเป็นการแสดงออกถึงความเคารพและความกตัญญู ซึ่งเป็นคุณธรรมสำคัญที่ปลูกฝังให้แก่เยาวชน ถึงแม้ว่าจะไม่มีข้อกำหนดทางกฎหมายว่าต้องจัดในเดือนมิถุนายน แต่ด้วยธรรมเนียมปฏิบัติที่สืบทอดกันมานาน จึงทำให้เดือนมิถุนายนนี้กลายเป็นช่วงเวลาที่หลายสถาบันการศึกษาเลือกใช้จัดพิธีไหว้ครู

ดอกไม้ไหว้ครูที่ใช้ และสื่อความหมายแห่งการเรียนรู้ สิ่งที่ขาดไม่ได้ในพิธีไหว้ครูคือพานดอกไม้ ซึ่งมักประกอบด้วยดอกไม้และพืชที่มีความหมายเป็นมงคล 4 ชนิด คือ

1.ดอกเข็ม

มีลักษณะเป็นปลายแหลมเมื่อเวลาดอกตูม จึงเปรียญเทียบและให้ความหมายคือ ความเฉลียวฉลาด มีปัญญาแหลมคม

2. หญ้าแพรก

เป็นหญ้าที่ทนแล้งทนฝน ตายยาก และเจริญโตบโตได้ทุกกรณี จึงหมายถึง ความอดทน แข็งแรง และเจริญงอกงาม

3.ข้าวตอก

ทำข้าวตอกได้จากการคั่วข้าวเปลือกหรือข้าวโพดในกระทะ เมื่อเมล็ดโดนความร้อน จะแตกดังโป๊ะเป๊ะ จึงหมายถึง การแตกฉานทางความรู้

4. ดอกมะเขือ

มีลักษณะช่อดอกโค้งลงมา จึงหมายถึง ความอ่อนน้อมถ่อมตน พร้อมรับการเรียนรู้ เครื่องประกอบทั้ง4นี้สะท้อนแนวคิดว่า ผู้เรียนควรมีทั้งปัญญา ความเพียร และความเคารพต่อผู้ถ่ายทอดวิชา มากกว่าพิธีกรรม คือการระลึกถึงพระคุณครู แม้ปัจจุบันรูปแบบการศึกษาและเทคโนโลยีจะเปลี่ยนแปลงไปมาก แต่พิธีไหว้ครูยังคงมีความสำคัญในฐานะสัญลักษณ์แห่งความกตัญญู เป็นโอกาสให้นักเรียนได้แสดงความเคารพต่อผู้มอบความรู้ และตระหนักถึงคุณค่าของการศึกษา

   ดังนั้น เหตุผลที่เดือนมิถุนายนถูกมองว่าเป็น “เดือนแห่งการไหว้ครู” ไม่ได้เกิดจากข้อกำหนดตายตัว แต่เป็นผลจากประเพณีที่สืบทอดกันมา โดยเลือกช่วงเวลาหลังเปิดภาคเรียนใหม่เป็นโอกาสอันเหมาะสมในการเริ่มต้นการเรียนรู้ด้วยความเคารพและความกตัญญูต่อครูผู้สอน  และอีกหนึ่งเหตุผล คือ วันพฤหัสบดีมักถูกเลือกเป็นวันจัดพิธีไหว้ครู เพราะตามคติไทยและความเชื่อของศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ถือว่าเป็นวันแห่ง “พระพฤหัสบดี” ซึ่งเป็นเทพแห่งปัญญา ความรู้ และครูบาอาจารย์นั่นเอง