5 อันดับ “หนังสือแบบเรียนไทยยุคเก่า” ที่หายากที่สุด บางเล่มมีมูลค่าหลักหมื่น!

หนังสือที่เด็กไทยรุ่นก่อนเคยถือเข้าเรียนด้วยราคาไม่กี่บาท

วันนี้บางเล่มกลับกลายเป็นของสะสมที่หาแทบไม่ได้ โดยเฉพาะ ฉบับพิมพ์ยุคแรก ปกเดิม เนื้อหาครบ และมีประวัติที่มาตรวจสอบได้

อันดับต่อไปนี้จึงจัดจาก อายุ ความสำคัญทางประวัติศาสตร์ ความยากในการพบฉบับดั้งเดิม และความต้องการของนักสะสม ไม่ใช่ตารางราคาประมูลตายตัว

อันดับ 1 จินดามณี  ต้นกำเนิดแบบเรียนภาษาไทย

หากถามว่าแบบเรียนไทยเล่มใดมีสถานะใกล้เคียง “สมบัติทางการศึกษา” มากที่สุด ชื่อของ จินดามณี ย่อมอยู่ในอันดับต้น ๆ

หนังสือนี้ได้รับการยอมรับว่าเป็นแบบเรียนภาษาไทยยุคแรกของสยาม ใช้มาตั้งแต่สมัยอยุธยา ภายในมีทั้งการสอนสระ พยัญชนะ วรรณยุกต์ การสะกดคำ ตลอดจนหลักการแต่งคำประพันธ์และกลบทต่าง ๆ 

จินดามณีมีต้นฉบับหลายสาย เนื้อหาในแต่ละฉบับไม่เหมือนกันทั้งหมด ทั้งฉบับพระโหราธิบดี ฉบับพระเจ้าบรมโกศ และฉบับที่ผ่านการคัดลอกหรือพิมพ์ในยุคต่อมา นักสะสมจึงต้องดูให้ละเอียดว่าเป็นต้นฉบับสมุดไทย ฉบับพิมพ์เก่า หรือฉบับจัดพิมพ์ใหม่โดยกรมศิลปากร

ฉบับพิมพ์ใหม่ราคาไม่สูงเท่าต้นฉบับโบราณ มูลค่าหลักหมื่นหรือสูงกว่านั้นจะเป็นไปได้เฉพาะฉบับเก่าแท้ที่มีอายุ ความสมบูรณ์ และหลักฐานยืนยันชัดเจนเท่านั้น

อันดับ 2 ประถม ก กา  แบบเรียนที่คนไทยจำได้จาก “ระฆังดังหง่างหง่าง”

ก่อนโรงเรียนไทยจะมีหนังสือเรียนสีสันสดใส เด็กจำนวนมากเริ่มหัดอ่านจากบทคล้องจองใน ประถม ก กา เช่นถ้อยคำที่หลายคนยังคุ้นหูว่า “ระฆังดังหง่างหง่าง”

หนังสือชุดนี้ถูกใช้เป็นแบบฝึกอ่านและแจกลูกคำในสำนักเรียนและวัดต่าง ๆ มาเป็นเวลานาน บางยุคไม่ได้พิมพ์เป็นเล่มจำนวนมาก แต่ใช้การคัดลอกลงในสมุดข่อย ทำให้ฉบับดั้งเดิมที่หลงเหลืออยู่หาได้ยากอย่างยิ่ง

หอสมุดของกรมศิลปากรยังเก็บฉบับที่รวบรวม ประถม ก กา ประถม ก กาหัดอ่าน ปฐมมาลา และอักษรนิติ ซึ่งพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2513 เอาไว้เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์การศึกษาไทย

ฉบับพิมพ์ใหม่หรือฉบับอนุสรณ์อาจหาได้ไม่ยาก แต่หากเป็นฉบับพิมพ์เก่าก่อนสงครามโลกหรือสมุดไทยที่มีที่มาชัดเจน มูลค่าจะกระโดดขึ้นต่างจากหนังสือทั่วไปหลายเท่า

อันดับ 3 มูลบทบรรพกิจ  แบบเรียนหลวงจากพระยาศรีสุนทรโวหาร

มูลบทบรรพกิจ เป็นหนึ่งในแบบเรียนหลวงชุดสำคัญของพระยาศรีสุนทรโวหาร หรือ น้อย อาจารยางกูร บุคคลที่มักได้รับการยกย่องว่าเป็นปราชญ์ทางภาษาไทยคนสำคัญในสมัยรัชกาลที่ 5

เนื้อหาอธิบายพยัญชนะไทยทั้ง 44 ตัว แบ่งอักษรเป็นสูง กลาง และต่ำ ก่อนฝึกสะกดตามแม่ ก กา กน กง กก กด กบ และมาตราอื่น ๆ เป็นระบบ ถือเป็นรากฐานของการสอนภาษาไทยในโรงเรียนสมัยใหม่ช่วงแรก 

ตัวเล่มที่พบในตลาดจำนวนหนึ่งเป็นฉบับพิมพ์อนุสรณ์หรือฉบับที่กรมศิลปากรอนุญาตให้จัดพิมพ์ตามต้นฉบับเดิม ไม่ใช่ฉบับแรกที่ใช้ในโรงเรียนหลวง ดังนั้นนักสะสมจะให้ความสำคัญกับปีพิมพ์ ชื่อโรงพิมพ์ ตราประทับ และประวัติการครอบครองมากกว่าชื่อหนังสือบนปกเพียงอย่างเดียว

ถ้าเป็นฉบับเก่าแท้ตั้งแต่ปลายรัชกาลที่ 5 สภาพครบ ไม่ขาด และยังมีปกเดิม โอกาสพบในตลาดทั่วไปแทบไม่มี จึงเป็นประเภทที่อาจมีผู้สะสมเฉพาะทางยอมจ่ายสูง

อันดับ 4 ดรุณศึกษา แบบเรียนอายุเกินร้อยปีที่ยังมีคนจดจำ

ดรุณศึกษา แต่งและเรียบเรียงโดยภราดา ฟ. ฮีแลร์ แห่งโรงเรียนอัสสัมชัญ เริ่มจัดทำขึ้นตั้งแต่ช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 และกลายเป็นแบบเรียนภาษาไทยที่มีอิทธิพลต่อเด็กไทยหลายรุ่น

หอสมุดแห่งชาติมีดรุณศึกษา ตอนปลาย ฉบับโรงพิมพ์อัสสัมชัญลงวันที่ พ.ศ. 2464 อยู่ในคลังดิจิทัล ส่วนฉบับเล่ม 1 ที่จัดเก็บอีกชุดหนึ่งพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2500

ความหายากของดรุณศึกษาไม่ได้อยู่ที่ชื่อหนังสือ เพราะยังมีการพิมพ์ซ้ำหลายยุค แต่อยู่ที่การตามหา ฉบับพิมพ์ยุคแรกของโรงพิมพ์อัสสัมชัญ ซึ่งกระดาษเก่าเปราะง่าย และหนังสือจำนวนมากถูกใช้งานโดยนักเรียนจนชำรุดหรือสูญหาย

ฉบับที่มีลายเซ็นเจ้าของเดิม ตราประทับโรงเรียน หรือหลักฐานว่าเคยใช้ในสถานศึกษาสำคัญ อาจเพิ่มคุณค่าด้านประวัติศาสตร์ แต่ต้องตรวจให้แน่ชัดว่าไม่ใช่ฉบับพิมพ์ใหม่ที่ทำปกเลียนแบบของเก่า

อันดับ 5 แบบเรียนเร็ว แบบเรียนเร็วใหม่  หนังสือที่สอนเด็กให้อ่านออกอย่างเป็นระบบ

แบบเรียนเร็ว และ แบบเรียนเร็วใหม่ เป็นหนังสือที่ออกแบบให้เด็กเริ่มจากพยัญชนะ สระ การประสมคำ การสะกด แจกลูก และผันอักษร ก่อนค่อยพัฒนาไปสู่การอ่านข้อความและเรื่องราว

แบบเรียนเร็วฉบับเดิมเคยได้รับพระบรมราชานุญาตให้นำไปใช้ในโรงเรียนหลวง ส่วนแบบเรียนเร็วใหม่ เล่ม 1 ตอนต้น เรียบเรียงขึ้นใน พ.ศ. 2477 โดยหลวงดรุณกิจวิทูรและนายฉันท์ ขำวิไล

หนังสือบางฉบับมีข้อความบนปกว่า “สำหรับแจกเด็กนักเรียนยืมเรียน ห้ามขาย” หนังสือประเภทนี้น่าสนใจสำหรับนักสะสม เพราะเดิมไม่ได้ทำขึ้นเพื่อจำหน่าย และมักถูกใช้งานหนักก่อนส่งคืนโรงเรียน

กรมศิลปากรจัดแบบเรียนเร็วใหม่บางฉบับไว้ในหมวดหนังสือหายาก แต่ฉบับที่พบตามร้านมือสองในปัจจุบันอาจเป็นฉบับพิมพ์ช่วงหลัง จึงยังไม่ใช่ทุกเล่มที่จะมีมูลค่าสูง

“มานี มานะ ปิติ ชูใจ” ราคาเป็นหมื่นจริง?

หนังสือเรียนชุดมานี มานะมีฐานนักสะสมกว้าง เพราะเชื่อมโยงกับความทรงจำของเด็กไทยยุคหลักสูตร พ.ศ. 2521 แต่เล่มแยกที่ผ่านการใช้งานทั่วไปยังพบราคาตั้งขายหลักร้อย ตัวอย่างที่ตรวจพบมีตั้งแต่ประมาณ 350 บาท 470 บาท ไปจนถึงราว 950 บาท ขึ้นอยู่กับชั้นเรียนและสภาพ

สิ่งที่อาจมีราคาหลายพันหรือแตะหลักหมื่นคือ ชุดเดิมครบ 12 เล่ม สภาพสวยมาก ไม่มีตราโรงเรียน ไม่เขียนชื่อ ไม่ขาด และเป็นปีพิมพ์ที่นักสะสมต้องการ ไม่ใช่มานี มานะทุกเล่มที่หยิบออกมาจากตู้หนังสือแล้วจะขายได้ราคานั้น

หนังสือเก่าราคาแพง ดูจากอะไร?

นักสะสมไม่ได้มองเพียงอายุของหนังสือ แต่จะตรวจพร้อมกันหลายอย่าง ได้แก่ 

ปีและครั้งที่พิมพ์ 

ความครบของหน้า 

ปกเดิม รอยเขียน 

ตราประทับ 

จำนวนที่ผลิต 

ความสำคัญของผู้แต่ง และ

ประวัติว่าเล่มนั้นมาจากที่ใด

หนังสือราคา 10 บาทในอดีตจึงอาจมีมูลค่าหลักหมื่นได้จริง แต่ต้องเป็นฉบับที่ “ถูกเล่ม ถูกปี และถูกสภาพ” ส่วนหนังสือชื่อเดียวกันที่พิมพ์ใหม่อาจมีราคาเพียงหลักสิบหรือหลักร้อยเท่านั้น