เปิดตัวเลข 3 เขื่อนยักษ์ของไทย เขื่อนที่กักเก็บน้ำได้มากที่สุดในประเทศไทย

เขื่อนที่กักเก็บน้ำได้มากที่สุดในประเทศไทย คือที่ไหน? เปิดตัวเลข 3 เขื่อนยักษ์ของไทย

ถ้าถามว่า “เขื่อนอะไรในประเทศไทยกักเก็บน้ำได้มากที่สุด?” คำตอบอาจไม่ได้เป็นเขื่อนที่หลายคนนึกถึงเป็นอันดับแรก

คำตอบคือ เขื่อนศรีนครินทร์ จังหวัดกาญจนบุรี ซึ่งมีความจุอ่างเก็บน้ำ 17,745 ล้านลูกบาศก์เมตร และการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) ระบุชัดว่าเป็นเขื่อนที่สามารถกักเก็บน้ำได้มากที่สุดในประเทศไทย

ตัวเลขนี้ทำให้เขื่อนศรีนครินทร์อยู่เหนือเขื่อนภูมิพลและเขื่อนสิริกิติ์ในแง่ของ ความจุอ่างเก็บน้ำ แต่เรื่องนี้มีรายละเอียดที่น่าสนใจกว่าการดูตัวเลขเพียงตัวเดียว

เขื่อนศรีนครินทร์ เก็บน้ำได้มากที่สุดในไทย

เขื่อนศรีนครินทร์ตั้งอยู่ที่อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี สร้างปิดกั้นลำน้ำแควใหญ่ และเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาลุ่มน้ำแม่กลอง

ตัวเขื่อนเป็น เขื่อนหินถมแกนดินเหนียว สูง 140 เมตร สันเขื่อนยาว 610 เมตร และมีพื้นที่อ่างเก็บน้ำประมาณ 419 ตารางกิโลเมตร

แต่ตัวเลขที่ทำให้เขื่อนแห่งนี้โดดเด่นที่สุดคือ

ความจุอ่างเก็บน้ำ 17,745 ล้านลูกบาศก์เมตร

กฟผ. ระบุโดยตรงว่าเขื่อนศรีนครินทร์เป็นเขื่อนประเภทหินถมแกนดินเหนียวที่สามารถกักเก็บน้ำได้มากที่สุดในประเทศไทย

และเขื่อนแห่งนี้ไม่ได้มีหน้าที่เพียงเก็บน้ำเท่านั้น แต่ยังเป็นเขื่อนอเนกประสงค์ที่เกี่ยวข้องกับการชลประทาน การบรรเทาอุทกภัย การผลิตไฟฟ้า และกิจกรรมด้านการท่องเที่ยวในพื้นที่อีกด้วย

แล้วเขื่อนภูมิพลใหญ่กว่าหรือไม่?

ตรงนี้เป็นจุดที่หลายคนอาจสับสน

เขื่อนภูมิพลมีความสูง 154 เมตร ซึ่งสูงกว่าเขื่อนศรีนครินทร์ที่มีความสูง 140 เมตร แต่ไม่ได้หมายความว่าจะมีความจุอ่างมากกว่า

เขื่อนภูมิพล จังหวัดตาก มีความจุอ่างเก็บน้ำ 13,462 ล้านลูกบาศก์เมตร

ดังนั้น หากวัดกันเฉพาะเรื่อง ความจุอ่างเก็บน้ำ เขื่อนศรีนครินทร์ยังเป็นอันดับ 1

นี่จึงเป็นตัวอย่างที่ดีว่า คำว่า “เขื่อนใหญ่” อาจหมายถึงหลายอย่าง ไม่ควรนำความสูงของตัวเขื่อนมาใช้แทนความจุของอ่างเก็บน้ำ

3 เขื่อนที่มีความจุอ่างเก็บน้ำมากที่สุด

เมื่อเปรียบเทียบข้อมูลของ กฟผ. จะเห็นภาพได้ชัดขึ้น

ข้อมูลของ กฟผ. ระบุว่าเขื่อนสิริกิติ์มีความจุอ่าง 9,510 ล้านลูกบาศก์เมตร และอยู่ในอันดับ 3 รองจากเขื่อนศรีนครินทร์และเขื่อนภูมิพล

ถ้าดูเฉพาะตัวเลข จะเห็นว่าศรีนครินทร์มีความจุมากกว่าภูมิพลประมาณ 4,283 ล้านลูกบาศก์เมตร และมากกว่าสิริกิติ์ประมาณ 8,235 ล้านลูกบาศก์เมตร

“ความจุอ่าง” ไม่ได้แปลว่าเขื่อนมีน้ำเต็มตลอดเวลา

เรื่องนี้ควรรู้ก่อนนำตัวเลขไปตีความ

คำว่า ความจุอ่างเก็บน้ำ หมายถึงความสามารถในการรองรับน้ำของอ่างตามเกณฑ์ที่กำหนด ไม่ได้หมายความว่าในทุกวันจะมีน้ำอยู่ในอ่างเท่ากับตัวเลขดังกล่าว

ปริมาณน้ำจริงเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล น้ำไหลเข้า การระบายน้ำ และการบริหารจัดการน้ำ

ตัวอย่างเช่น รายงานสถานภาพน้ำของสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำเมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม 2569 แยกข้อมูล “ความจุอ่าง” ของเขื่อนศรีนครินทร์ที่ 17,745 ล้านลูกบาศก์เมตร ออกจาก “ปริมาณน้ำในอ่าง” ซึ่งเป็นค่าที่เปลี่ยนแปลงตามสถานการณ์น้ำในช่วงเวลานั้น

เพราะฉะนั้น หากเห็นข่าวว่าเขื่อนศรีนครินทร์ “จุน้ำได้ 17,745 ล้านลูกบาศก์เมตร” ไม่ควรตีความว่าขณะนั้นมีน้ำอยู่เต็มอ่าง 17,745 ล้านลูกบาศก์เมตร

ทำไมศรีนครินทร์จึงมีความจุสูงมาก?

คำตอบส่วนหนึ่งอยู่ที่ลักษณะภูมิประเทศและพื้นที่อ่างเก็บน้ำ

เขื่อนศรีนครินทร์ตั้งอยู่บนลำน้ำแควใหญ่ และมีพื้นที่อ่างเก็บน้ำประมาณ 419 ตารางกิโลเมตร ซึ่งเป็นพื้นที่ขนาดใหญ่สำหรับรองรับน้ำเหนือเขื่อน

ตัวเขื่อนเองเป็นเขื่อนหินถมแกนดินเหนียว สูง 140 เมตร และสันเขื่อนยาว 610 เมตร การออกแบบจึงไม่ได้มองเพียง “ตัวกำแพงเขื่อน” แต่รวมถึงลักษณะหุบเขา ลำน้ำ และพื้นที่ที่จะกลายเป็นอ่างเก็บน้ำด้วย

พูดง่าย ๆ คือ ความจุของอ่างไม่ได้ขึ้นอยู่กับความสูงของตัวเขื่อนเพียงอย่างเดียว

เขื่อนศรีนครินทร์ไม่ได้มีดีแค่เรื่องเก็บน้ำ

นอกจากเป็นอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่แล้ว เขื่อนศรีนครินทร์ยังเป็นส่วนสำคัญของระบบไฟฟ้าพลังน้ำ

กฟผ. ระบุว่าโรงไฟฟ้าของเขื่อนมีกำลังผลิตรวม 720 เมกะวัตต์ และเครื่องกำเนิดไฟฟ้าหน่วยที่ 4–5 เป็นระบบสูบกลับ

นอกจากนี้ เขื่อนยังเป็นส่วนหนึ่งของการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำในลุ่มน้ำแม่กลอง และมีประโยชน์ด้านการชลประทาน การบรรเทาอุทกภัย และการท่องเที่ยว

ดังนั้น การมองเขื่อนศรีนครินทร์ว่าเป็นเพียง “ที่เก็บน้ำขนาดใหญ่” จึงอาจเล็กเกินไป เพราะบทบาทจริงของเขื่อนเกี่ยวข้องกับทั้ง น้ำ ไฟฟ้า เกษตรกรรม และเศรษฐกิจในพื้นที่

แล้วถ้าถามว่า “เขื่อนใหญ่ที่สุดในไทย” ต้องตอบว่าอะไร?

ต้องถามกลับก่อนว่า “ใหญ่ที่สุดในด้านไหน?”

ถ้าหมายถึง ความจุอ่างเก็บน้ำ คำตอบคือ

เขื่อนศรีนครินทร์ — 17,745 ล้านลูกบาศก์เมตร

แต่ถ้าพูดถึงความสูงของตัวเขื่อน อันดับอาจแตกต่างกัน และเขื่อนภูมิพลก็มีความโดดเด่นมาก เพราะมีความสูงจากฐานราก 154 เมตร และเป็นเขื่อนคอนกรีตโค้งที่สำคัญของประเทศไทย

ส่วนเขื่อนสิริกิติ์มีความจุ 9,510 ล้านลูกบาศก์เมตร และ กฟผ. ระบุว่าเป็น เขื่อนดินที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย

จึงเห็นได้ชัดว่า “ใหญ่ที่สุด” กับ “กักเก็บน้ำได้มากที่สุด” ไม่ใช่คำเดียวกัน

คำตอบสั้น ๆ สำหรับคนที่อยากรู้แค่ชื่อ

เขื่อนที่กักเก็บน้ำได้มากที่สุดในประเทศไทย คือ เขื่อนศรีนครินทร์ จังหวัดกาญจนบุรี

มีความจุอ่างเก็บน้ำ 17,745 ล้านลูกบาศก์เมตร มากกว่าเขื่อนภูมิพลที่มีความจุ 13,462 ล้านลูกบาศก์เมตร และเขื่อนสิริกิติ์ที่มีความจุ 9,510 ล้านลูกบาศก์เมตร

และสิ่งที่น่าสนใจกว่าตัวเลขก็คือ คำว่า “กักเก็บได้มากที่สุด” หมายถึง ศักยภาพของอ่างเก็บน้ำ ไม่ใช่ปริมาณน้ำที่มีอยู่จริง ณ ทุกช่วงเวลา

นี่คือเหตุผลว่าทำไมเวลาเปรียบเทียบเขื่อน เราจึงควรดูทั้ง ความจุอ่าง พื้นที่อ่าง ความสูงของเขื่อน ประเภทเขื่อน และสถานการณ์น้ำในขณะนั้น ประกอบกัน