เปิดรายได้ “ขอทาน” วันละกี่บาท ทำไมบางรายได้เงินหลักพันถึงหลักหมื่น

ถ้าถามว่า “ขอทานหนึ่งคนได้เงินวันละกี่บาท?” คำตอบจริง ๆ ไม่ได้มีตัวเลขเดียว

ข้อมูลที่เคยมีการรายงานโดยหน่วยงานรัฐและสื่อไทยพบตั้งแต่รายได้ระดับหลักร้อย ไปจนถึงหลักพันบาทต่อวัน และในบางกรณีที่เกิดขึ้นตามย่านเศรษฐกิจหรือแหล่งท่องเที่ยว มีการรายงานรายได้สูงถึงหลักหมื่นบาทต่อวัน

แต่ตัวเลขเหล่านี้ต้องอ่านอย่างระมัดระวัง เพราะ รายได้ของขอทานแต่ละคนไม่ได้เท่ากัน และตัวเลขสูงสุดไม่ใช่ค่าเฉลี่ยของคนขอทานทั้งหมด

แล้วขอทานได้เงินวันละเท่าไร

ข้อมูลของกรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการที่ถูกนำเสนอผ่าน Thai PBS ระบุว่า รายได้จากการขอทานขึ้นอยู่กับสถานที่

ในย่านเศรษฐกิจสำคัญของกรุงเทพฯ มีการรายงานรายได้เฉลี่ยประมาณ 1,000–2,000 บาทต่อวัน ขณะที่บางรายมีรายได้ประมาณ 6,000–7,000 บาทต่อวัน

ส่วนบางพื้นที่ที่เป็นย่านนักท่องเที่ยวหรือชุมชน มีการรายงานกรณีที่รายได้สูงถึง 10,000 บาทต่อวัน

ดังนั้น ถ้าเจอพาดหัวว่า “ขอทานได้เงินวันละ 10,000 บาท” สิ่งที่ควรถามต่อคือ “เป็นใคร อยู่ที่ไหน และเป็นข้อมูลเฉลี่ยหรือเป็นกรณีเฉพาะ”

เพราะสองอย่างนี้ให้ความหมายไม่เหมือนกัน

ทำไมรายได้ถึงต่างกันมาก

1. ทำเลมีผลอย่างมาก

ขอทานที่อยู่บริเวณคนเดินทางจำนวนมากย่อมมีโอกาสได้รับเงินมากกว่าจุดที่มีคนผ่านน้อย

ข้อมูลที่เผยแพร่โดยหน่วยงานรัฐชี้ให้เห็นว่ารายได้มีความสัมพันธ์กับพื้นที่ โดยเฉพาะย่านเศรษฐกิจและแหล่งท่องเที่ยวในกรุงเทพฯ

พูดง่าย ๆ คือ จำนวนคนที่เดินผ่านและจำนวนคนที่พร้อมบริจาค ย่อมมีผลต่อโอกาสในการได้รับเงิน

2. นักท่องเที่ยวเป็นกลุ่มผู้บริจาคที่มีความสำคัญ

ในบางพื้นที่ที่มีนักท่องเที่ยวจำนวนมาก มีการพบว่ารายได้จากการขอทานอยู่ในระดับสูง

นี่เป็นหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้ปัญหาขอทานถูกจับตามองในย่านเศรษฐกิจของกรุงเทพฯ โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีนักท่องเที่ยวจำนวนมาก

Thai PBS รายงานในปี 2567 ว่าเจ้าหน้าที่มองว่ารายได้จากการขอทานส่วนหนึ่งมาจากนักท่องเที่ยว และมีบางกรณีที่พบรายได้สูงมาก

3. รูปแบบที่กระตุ้นความสงสารอาจมีผล

สิ่งที่น่ากังวลกว่าตัวเลขรายได้ คือบางกรณีมีการใช้เด็กหรือบุคคลที่มีความเปราะบางเป็นเครื่องมือในการขอเงิน

ตัวอย่างหนึ่งในปี 2566 ตำรวจปราบปรามการค้ามนุษย์เข้าตรวจสอบกลุ่มชาวกัมพูชาที่นำเด็กอายุ 2–10 ปีมาเร่ขอทาน โดยมีรายได้ประมาณ 300–1,000 บาทต่อวัน ในกรณีที่ถูกตรวจพบ

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมการพูดถึง “รายได้ขอทาน” ไม่ควรหยุดอยู่ที่เรื่องจำนวนเงิน เพราะเบื้องหลังบางกรณีอาจเกี่ยวข้องกับ การแสวงหาประโยชน์จากเด็กและการค้ามนุษย์

แล้วตัวเลขหลักหมื่นมาจากไหน

ตัวเลข 10,000 บาทต่อวัน มีการรายงานจริง แต่ควรเข้าใจว่าเป็นข้อมูลจากบางกรณี ไม่ใช่ตัวเลขเฉลี่ยของขอทานทั้งประเทศ

ในปี 2566 พม. ระบุว่าพบขอทานต่างด้าวบางรายในย่านนักท่องเที่ยวและชุมชนของกรุงเทพฯ มีรายได้ต่อวันสูงถึง 10,000 บาท

นอกจากนี้ยังมีข่าวกรณีขอทานชาวจีนบางรายที่ตำรวจพบว่ามีรายได้ถึง 10,000 บาทในบางวัน และอีกกรณีหนึ่งมีการรายงานว่าขอทานนั่งอยู่ประมาณ 6 ชั่วโมงและได้เงิน 10,000 บาท

แต่ทั้งหมดนี้ควรเรียกว่า “กรณีที่พบ” ไม่ใช่ “รายได้ปกติของขอทาน”

ที่น่าสนใจกว่าคือ ทำไมบางคนยังกลับมาขอทานอีก

คำตอบหนึ่งที่ปรากฏในข่าวคือ รายได้

Thai PBS รายงานกรณีหญิงชาวกัมพูชาที่กลับเข้ามาขอทานในประเทศไทยอีกครั้ง โดยอ้างว่าเป็นอาชีพที่รายได้ดี เพราะคนไทยใจบุญ

ขณะเดียวกัน ปัญหาไม่ได้มีเฉพาะคนต่างชาติ เพราะสถิติที่ พม. เปิดเผยในปี 2566 พบผู้ทำการขอทานคนไทยที่ถูกดำเนินการถึง 400 คนในปีนั้น ขณะที่ขอทานต่างด้าวอยู่ที่ 136 คน

จึงไม่ควรเหมารวมว่าปัญหาขอทานเป็นเรื่องของคนต่างชาติ หรือเกิดจากคนยากจนเพียงอย่างเดียว

ปี 2568 ยังพบผู้ทำการขอทานจำนวนมาก

ข้อมูลของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ที่เผยแพร่ในรายงานปี 2568 ระบุว่า พบผู้ทำการขอทาน 8,192 ราย

ภาครัฐจึงไม่ได้ใช้แนวทางจับกุมเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีการคัดกรองและพัฒนาคุณภาพชีวิต รวมถึงการเปิด “พื้นที่สร้างสรรค์” ให้ผู้มีความสามารถสามารถแสดงความสามารถแทนการขอเงิน โดยมีพื้นที่ประกาศใช้งานแล้วในหลายจังหวัด

ประเด็นนี้สำคัญ เพราะกฎหมายไทยเองก็แยก “การขอทาน” ออกจาก “การแสดงความสามารถ”

ขอทานผิดกฎหมายไหม

ตามพระราชบัญญัติควบคุมการขอทาน พ.ศ. 2559 มาตรา 13 ระบุว่า ห้ามบุคคลใดทำการขอทาน

กฎหมายให้นิยามการขอทานไว้ครอบคลุมทั้งการขอเงินหรือทรัพย์สินเพื่อเลี้ยงชีวิต และการกระทำในลักษณะที่ทำให้ผู้อื่นเกิดความสงสารแล้วมอบเงินหรือทรัพย์สินให้

แต่กฎหมายก็แยกการแสดงความสามารถออกจากการขอทาน โดยผู้ที่ต้องการเป็นผู้แสดงความสามารถสามารถดำเนินการตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ได้

สำหรับผู้ฝ่าฝืนมาตรา 13 กฎหมายกำหนดโทษจำคุกไม่เกิน 1 เดือน หรือปรับไม่เกิน 10,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

และกฎหมายยังมีบทลงโทษที่หนักขึ้นสำหรับผู้ที่ แสวงหาประโยชน์จากผู้ทำการขอทาน เช่น การใช้ จ้าง วาน สนับสนุน หรือยุยงส่งเสริมให้ผู้อื่นทำการขอทาน

ดังนั้น “ขอทานได้เงินเยอะ” ไม่ได้หมายความว่าทุกคนได้เงินเยอะ

นี่คือจุดที่ควรแยกให้ออก

หลักพันหรือหลักหมื่นบาทต่อวัน เป็นตัวเลขที่มีการรายงานในบางพื้นที่และบางกรณีจริง แต่ไม่ได้หมายความว่าขอทานทุกคนจะมีรายได้ระดับนั้น

รายได้ขึ้นอยู่กับทำเล จำนวนคนเดินผ่าน กลุ่มผู้บริจาค ช่วงเวลา และรูปแบบการขอ

ที่สำคัญกว่านั้นคือ หากมีเด็ก คนพิการ ผู้สูงอายุ หรือบุคคลเปราะบางถูกนำมาใช้เพื่อสร้างความสงสาร ประเด็นก็จะเปลี่ยนจากเรื่อง “หาเงินได้เท่าไร” ไปสู่เรื่อง การแสวงหาประโยชน์และการค้ามนุษย์

ถ้าอยากช่วยคนเดือดร้อน ควรช่วยอย่างไร

การให้เงินอาจช่วยคนตรงหน้าได้ในทันที แต่ในบางกรณีอาจทำให้ระบบการขอทานยังดำเนินต่อไป โดยเฉพาะเมื่อมีขบวนการอยู่เบื้องหลัง

ภาครัฐจึงพยายามผลักดันแนวทางช่วยเหลือด้านอาชีพและคุณภาพชีวิต รวมถึงพื้นที่สำหรับผู้แสดงความสามารถ แทนที่จะปล่อยให้การขอเงินเป็นทางเลือกเดียว

คำถามสำคัญจึงอาจไม่ใช่ “ขอทานได้เงินวันละกี่บาท” เพียงอย่างเดียว แต่คือ “เงินที่เรามอบให้กำลังช่วยคนที่เดือดร้อนจริง หรือกำลังหล่อเลี้ยงระบบที่มีคนอื่นหาประโยชน์อยู่เบื้องหลัง”

และนี่คือเหตุผลว่าทำไมตัวเลขรายได้หลักพันหรือหลักหมื่นบาทต่อวัน จึงควรถูกมองในฐานะ ข้อมูลหนึ่งของปัญหาสังคม มากกว่าจะมองเป็นเพียงเรื่องของ “อาชีพที่ได้เงินดี”