อาหารไทยสุดหายาก ที่มีความเสี่ยงว่าอาจจะกำลังสูญหายไป

จัดอันดับ 5 อาหารไทยหายาก
ที่อาจสูญหายไปเร็ว ๆ นี้

อาหารไทยมีความหลากหลายมากกว่าที่ปรากฏอยู่ในร้านอาหารทั่วไป
เพราะในแต่ละท้องถิ่นยังมีสูตรอาหารที่สืบทอดกันภายในครอบครัวหรือชุมชน
แต่เมื่อวิถีชีวิตเปลี่ยนไป เมนูที่ต้องใช้วัตถุดิบเฉพาะ มีขั้นตอนการปรุงหลายขั้น
หรือจำเป็นต้องอาศัยผู้มีประสบการณ์จึงจะทำได้ถูกตำรับ ก็เริ่มหายไปจากสำรับคนรุ่นใหม่
กรมส่งเสริมวัฒนธรรมเองมีโครงการ “รสชาติ...ที่หายไป The Lost Taste”
เพื่อค้นหาและรวบรวมอาหารพื้นถิ่นที่กำลังเลือนหายและนำมาสืบสานต่อ
จึงสะท้อนว่าเรื่องนี้ไม่ได้เป็นเพียงความรู้สึกว่า “อาหารโบราณหายาก”
แต่เป็นประเด็นด้านการอนุรักษ์ภูมิปัญญาอาหารไทยด้วย

🥇 1. แกงบวน
แกงบวน เป็นหนึ่งในอาหารไทยโบราณที่หากินยากมาก และมีความน่าสนใจ
ตรงที่แต่ละท้องถิ่นมีรายละเอียดของสูตรแตกต่างกันไป ตัวอย่างตำรับแกงบวนโคราช
ใช้หมูสามชั้นและเครื่องใน เช่น ตับ กระเพาะ หัวใจ และไส้ รวมถึงน้ำคั้นจากใบมะตูม
ใบขี้เหล็ก ใบย่านาง และเครื่องแกงหลายชนิด กระบวนการทำต้องทำความสะอาดเครื่องใน
อย่างพิถีพิถัน ก่อนนำไปต้มและเคี่ยวด้วยไฟอ่อนเป็นเวลานาน โดยเอกสารภูมิปัญญาท้องถิ่น
ระบุชัดว่า ปัจจุบันหารับประทานได้ยาก เนื่องจากขั้นตอนการทำหลายขั้นตอน
และผู้ที่มีความชำนาญในการปรุงมีอยู่น้อยลง นอกจากนี้ยังเป็นอาหารที่เดิม
นิยมทำในงานบุญ งานแต่งงาน หรืองานใหญ่ มากกว่าจะทำรับประทานในชีวิตประจำวัน
จึงมีความเสี่ยงที่สูตรจะขาดช่วงหากคนรุ่นใหม่ไม่รับช่วงต่อ

🥈 2. แกงนางลอย
แกงนางลอย เป็นแกงไทยโบราณที่ปัจจุบันแทบไม่ปรากฏในร้านอาหารทั่วไป
และชื่อเองก็อาจไม่คุ้นหูคนไทยรุ่นใหม่แล้ว แกงชนิดนี้ถูกจัดอยู่ในกลุ่มแกงไทยโบราณ
ที่ “นานทีจะได้ยินชื่อ” เช่นเดียวกับแกงบุ่มไบ่ แกงรัญจวน และแกงระแวง
ความน่าสนใจของอาหารกลุ่มนี้ไม่ได้อยู่เพียงรสชาติ แต่ยังอยู่ที่ตำรับ เครื่องแกง
และวิธีการปรุงซึ่งสะท้อนวัฒนธรรมการกินของคนไทยในอดีต เมื่ออาหารที่ใช้เวลาปรุงมาก
และไม่สามารถหาซื้อรับประทานได้ทั่วไปไม่มีพื้นที่ในชีวิตประจำวัน
โอกาสที่สูตรจะถูกส่งต่อก็ลดลงตามไปด้วย จึงเป็นอีกเมนูที่ควรถูกบันทึก
และฟื้นฟูก่อนที่จะเหลือเพียงชื่อในตำราอาหารเก่า ๆ

🥉 3. แสร้งว่า
แสร้งว่า เป็นอาหารไทยโบราณที่มีลักษณะอยู่กึ่งกลางระหว่างยำกับเครื่องแนม
โดยตำรับที่พบทั่วไปใช้กุ้งเป็นส่วนประกอบหลัก คลุกกับสมุนไพรและเครื่องปรุง
ที่ให้กลิ่นหอมซับซ้อน เมนูนี้ได้รับการกล่าวถึงในฐานะอาหารโบราณที่หากินยาก
และปัจจุบันมักพบในร้านอาหารไทยโบราณหรือร้านที่เน้นอาหารชาววัง
มากกว่าร้านอาหารทั่วไป โรงเรียนการเรือน มหาวิทยาลัยสวนดุสิต จัด แสร้งว่า
อยู่ในกลุ่ม 5 เมนูอาหารไทยโบราณที่หายาก เช่นเดียวกับม้าฮ่อ แกงรัญจวน
หมูโสร่ง และแกงลูกกล้วย ความเสี่ยงของเมนูนี้จึงไม่ได้เกิดจากรสชาติที่คนไม่ชอบ
แต่เกิดจากการที่ผู้ปรุงต้องรู้จักสัดส่วนของเครื่องสมุนไพรและวิธีเตรียมวัตถุดิบ
ตามตำรับดั้งเดิม ซึ่งไม่ใช่สิ่งที่พบได้ในครัวเรือนยุคปัจจุบันทั่วไป

4. แกงลูกกล้วย
แกงลูกกล้วย เป็นอีกเมนูที่ชื่ออาจฟังดูธรรมดา แต่กลับเป็นอาหารโบราณ
ที่คนรุ่นใหม่จำนวนมากไม่คุ้นเคย ตำรับดั้งเดิมใช้กล้วยดิบ เช่น กล้วยน้ำว้า
นำมาปรุงเป็นแกงร่วมกับเครื่องแกงและเนื้อสัตว์ โดยเสน่ห์ของเมนู
อยู่ที่การนำวัตถุดิบจากสวนหรือครัวเรือนมาสร้างอาหารที่มีรสชาติและเนื้อสัมผัสเฉพาะตัว
โรงเรียนการเรือน มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ได้จัดแกงลูกกล้วยไว้ในกลุ่ม
5 เมนูอาหารไทยโบราณที่หายาก ซึ่งสะท้อนว่าเมนูนี้ไม่ได้เป็นเพียงอาหารที่ไม่ค่อยมีคนพูดถึง
แต่เป็นหนึ่งในตำรับที่ควรได้รับการสืบสาน ปัจจัยสำคัญคือเมื่อคนทำอาหาร
หันไปหาเมนูที่ซื้อวัตถุดิบง่ายและปรุงได้รวดเร็ว เมนูพื้นบ้านที่ต้องเตรียมวัตถุดิบ
และทำตามสูตรเฉพาะก็มีโอกาสค่อย ๆ หายออกจากครัวเรือน

5. ม้าฮ่อ
ม้าฮ่อ เป็นอาหารว่างไทยโบราณที่มีเอกลักษณ์มาก โดยเป็นการนำไส้รสหวานเค็ม
ที่ทำจากส่วนผสมอย่างหมู กุ้ง หรือถั่วลิสง มารับประทานคู่กับผลไม้รสเปรี้ยวหวาน
เช่น สับปะรดหรือส้มเขียวหวาน จุดเด่นอยู่ที่การทำให้รสชาติของไส้และผลไม้
สมดุลกันอย่างประณีต แม้จะเป็นเมนูที่ไม่ได้มีวัตถุดิบหายากมากนัก
แต่กลับพบได้ไม่บ่อยในชีวิตประจำวัน และถูกจัดโดยโรงเรียนการเรือน
มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ให้เป็นหนึ่งใน 5 เมนูอาหารไทยโบราณที่หายาก
ความเสี่ยงของม้าฮ่อจึงมาจากการเปลี่ยนแปลงของวัฒนธรรมอาหาร โดยคนส่วนใหญ่
หันไปบริโภคของว่างและอาหารว่างสมัยใหม่มากขึ้น ขณะที่อาหารว่างไทย
ที่ต้องเตรียมหลายส่วนและจัดเสิร์ฟอย่างประณีตมีพื้นที่ในตลาดน้อยลง

อาหารทั้ง 5 ชนิดนี้ไม่ได้หมายความว่า “จะสูญพันธุ์แน่นอน”
แต่เป็นตัวอย่างของอาหารที่ปัจจุบัน หากินยากและมีความเสี่ยงที่สูตรดั้งเดิมจะเลือนหาย
โดยเฉพาะเมื่อผู้รู้และผู้ปรุงรุ่นเก่าลดจำนวนลง กรมส่งเสริมวัฒนธรรมจึงดำเนินโครงการ
The Lost Taste เพื่อค้นหาอาหารท้องถิ่นที่กำลังจะเลือนหายและนำมาพัฒนา
ให้เป็นที่รู้จักมากขึ้น การอนุรักษ์อาหารเหล่านี้จึงไม่จำเป็นต้องหมายถึง
การเก็บไว้ในตำราเพียงอย่างเดียว แต่ควรทำให้คนรุ่นใหม่รู้จัก ทดลองทำ
และสามารถนำกลับมารับประทานในชีวิตประจำวันได้ เพราะเมื่อ สูตร วิธีทำ
และความรู้ของผู้ปรุงถูกส่งต่อ อาหารก็ยังมีโอกาสอยู่ต่อไปอีกหลายชั่วอายุคน