สัตว์ที่ไม่พบแล้วในประเทศไทย แม้ในอดีตจะเคยมีอยู่เป็นจำนวนมาก

สัตว์ที่ไม่พบแล้วในไทย
แม้ในอดีตเคยพบได้อยู่ทั่วไปในประเทศ

ประเทศไทยเคยเป็นถิ่นอาศัยของสัตว์หลายชนิดที่คนรุ่นปัจจุบัน
ไม่มีโอกาสพบเห็นในธรรมชาติอีกแล้ว บางชนิดสูญพันธุ์ไปจากโลกทั้งชนิด
ขณะที่บางชนิดยังเหลือประชากรในประเทศอื่น แต่ถูกจัดว่าสูญพันธุ์ไปจากประเทศไทยแล้ว
โดยฐานข้อมูล TH-BIF ของสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
ยังระบุสัตว์หลายชนิดต่อไปนี้ในสถานภาพสูญพันธุ์ในประเทศไทย (EX)

สมัน หรือเนื้อสมัน (Schomburgk’s Deer)
— สมันเป็นสัตว์ที่มีความผูกพันกับประเทศไทยมากที่สุดชนิดหนึ่ง
เพราะถิ่นอาศัยสำคัญของมันคือพื้นที่ราบลุ่มภาคกลาง โดยเฉพาะทุ่งหญ้า
และพื้นที่ชุ่มน้ำในลุ่มเจ้าพระยา รูปร่างเด่นที่สุดคือเขาของตัวผู้ที่แตกกิ่งจำนวนมาก
คล้ายตะกร้า การขยายพื้นที่เกษตรทำให้ทุ่งน้ำท่วมถึงและทุ่งหญ้าธรรมชาติหายไป
ประกอบกับการล่าอย่างหนักจนประชากรลดลงอย่างรวดเร็ว
มีข้อมูลว่าประชากรในธรรมชาติหมดไปประมาณ พ.ศ. 2475 และสมันตัวสุดท้าย
ที่ทราบแน่ชัดตายใน พ.ศ. 2481 ปัจจุบัน ONEP จัดสมันเป็น EX – สูญพันธุ์
และฐาน TH-BIF ปี 2568 ยืนยันว่าอดีตเคยกระจายพันธุ์ในที่ราบลุ่มภาคกลาง

ปลาหวีเกศ (Siamese flat-barbelled catfish)
—Platytropius siamensis เป็นปลาน้ำจืดของไทยที่ครั้งหนึ่ง
พบในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาและบางปะกง หลักฐานทางประมงระบุว่าช่วงทศวรรษ 1920
ปลาชนิดนี้ยังมีจำนวนมากในลุ่มเจ้าพระยา แต่สถานการณ์เปลี่ยนอย่างรุนแรง
หลังแม่น้ำและพื้นที่ชุ่มน้ำถูกดัดแปลง เกิดเขื่อน คลอง การสูญเสียพื้นที่น้ำท่วมถึง
และปัญหามลพิษ ไม่มีหลักฐานยืนยันการพบอีกตั้งแต่ช่วงประมาณ พ.ศ. 2518–2522
แม้มีการสำรวจในพื้นที่เดิมหลายครั้ง จนถูกจัดเป็นสัตว์สูญพันธุ์ ปัจจุบัน TH-BIF
ยังคงแสดงปลาหวีเกศอยู่ในบัญชีสัตว์สถานภาพ EX ของประเทศไทย และเอกสาร
Thailand Red Data ระบุว่าเป็นปลาเฉพาะถิ่นของลุ่มเจ้าพระยาและบางปะกง

กระซู่ หรือแรดสุมาตรา (Sumatran Rhinoceros)
— ภาพของแรดสองนอที่มีขนปกคลุมลำตัวอาจดูเหมือนเป็นสัตว์ของเกาะสุมาตราเท่านั้น
แต่ในอดีตกระซู่เคยมีอยู่ในประเทศไทยจริง และมีหลักฐานจากหลายพื้นที่ทั้งชัยภูมิ
กาญจนบุรี เพชรบุรี สุราษฎร์ธานี ยะลา และนราธิวาส โดยอาศัยป่าดิบที่มีภูเขาและลำธาร
การสูญเสียป่าและการถูกล่าเอานอทำให้จำนวนลดลงต่อเนื่อง
จนไม่เหลือประชากรที่ยืนยันได้ในประเทศไทย ปัจจุบันฐาน TH-BIF ฉบับปี 2568
จัดกระซู่เป็น EX ในประเทศไทย แม้ในระดับโลกชนิดพันธุ์นี้
ยังไม่สูญพันธุ์ทั้งหมด และถูกจัดอยู่ในขั้นใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง

แรดชวา หรือแรด (Javan Rhinoceros)
— ในอดีตแรดชวาไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเกาะชวาอย่างในปัจจุบัน
แต่เคยกระจายกว้างในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทย โดยฐานข้อมูล ONEP
ระบุการกระจายในภาคตะวันตกและภาคใต้ และมีหลักฐานจากบริเวณทุ่งใหญ่นเรศวร
จังหวัดกาญจนบุรี งานวิจัยดีเอ็นเอโบราณที่เผยแพร่ในปี 2025
ยังยืนยันจากซากแรดอายุราวหนึ่งศตวรรษที่พบในประจวบคีรีขันธ์ว่าแรดชวา
เคยอาศัยอยู่ในประเทศไทยจริง ปัจจุบันไม่มีแรดชนิดใดเหลืออยู่ในธรรมชาติของไทย
และ ONEP จัดแรดชวาเป็นสถานภาพ EX ในประเทศไทย
ส่วนประชากรโลกที่เหลืออยู่เป็นกลุ่มเล็กมากในอินโดนีเซีย

กูปรี หรือโคไพร (Kouprey)
— กูปรีเป็นวัวป่าขนาดใหญ่แห่งภูมิภาคอินโดจีน เคยมีถิ่นอาศัยตามป่าโปร่ง
และป่าเบญจพรรณบริเวณเทือกเขาพนมดงรักและภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย
โดยมีข้อมูลจากพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานีและบุรีรัมย์ กูปรีมีลักษณะเด่นคือขายาว
เขารูปทรงเฉพาะ และเหนียงขนาดใหญ่ในตัวผู้ แต่การล่า การสูญเสียป่า
และการรบกวนพื้นที่ชายแดนทำให้ประชากรลดลงอย่างหนัก ฐาน TH-BIF ฉบับปี 2568
ระบุชัดว่า เคยกระจายในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ แต่ปัจจุบันสูญพันธุ์ไปแล้วในประเทศไทย
และจัดสถานภาพไทยเป็น EX ขณะที่สถานภาพระดับโลกยังอยู่ในขั้นใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง
เนื่องจากไม่มีหลักฐานประชากรที่ยืนยันได้ในช่วงเวลายาวนาน

เรื่องของสัตว์เหล่านี้แสดงให้เห็นว่า การสูญพันธุ์ไม่จำเป็นต้องเกิดกับสัตว์ที่หายาก
มาตั้งแต่แรกเสมอไป ปลาหวีเกศเคยมีจำนวนมากในลุ่มเจ้าพระยา
สมันเคยเป็นสัตว์ประจำทุ่งราบภาคกลาง ส่วนกระซู่และแรดเคยมีหลักฐาน
จากผืนป่าหลายแห่งของประเทศไทย แต่เมื่อถิ่นอาศัยถูกเปลี่ยน การล่าเพิ่มขึ้น
และประชากรถูกตัดขาด สัตว์ที่คนในอดีตเคยมีโอกาสพบก็สามารถหายไป
ภายในเวลาเพียงไม่กี่ชั่วอายุคนได้ และเมื่อสูญพันธุ์ไปแล้ว
การฟื้นคืนประชากรก็อาจเป็นไปไม่ได้อีกเลย