จังหวัดล่าสุดของไทย ที่ถูกประกาศยุบเลิกให้สิ้นสภาพการเป็นจังหวัด

2 จังหวัดไทยที่ถูกยุบเลิกล่าสุด
— พระนครและธนบุรี

ประเทศไทยเคยมีการยุบ รวม และปรับเปลี่ยนเขตการปกครองระดับจังหวัดหลายครั้ง
แต่หากถามถึง จังหวัดที่สิ้นสุดสถานะความเป็นจังหวัดล่าสุดของประเทศไทย
คำตอบคือ จังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรี ซึ่งสิ้นสุดสถานะพร้อมกัน
ใน พ.ศ. 2514 หลังรัฐบาลรวมทั้งสองจังหวัดเข้าด้วยกันเป็นหน่วยการปกครองใหม่
ชื่อ “นครหลวงกรุงเทพธนบุรี” ก่อนที่จะมีการปรับโครงสร้างอีกครั้ง
จนกลายเป็นกรุงเทพมหานครในปีถัดมา

1. จังหวัดพระนคร — ยุบรวม พ.ศ. 2514
จังหวัดพระนคร เป็นจังหวัดที่ครอบคลุมพื้นที่กรุงเทพฯ
ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยาเป็นหลัก และเป็นศูนย์กลางทางการเมือง การปกครอง
เศรษฐกิจ และราชการของประเทศมาอย่างยาวนาน เมื่อเมืองขยายตัวมากขึ้น
ความสัมพันธ์ระหว่างพระนครกับจังหวัดธนบุรีที่อยู่อีกฝั่งของแม่น้ำเจ้าพระยา
ก็ใกล้ชิดจนแทบเป็นเขตเมืองเดียวกัน ทั้งด้านการประกอบอาชีพ การเดินทาง
และการให้บริการของหน่วยราชการ รัฐบาลในขณะนั้นจึงเห็นว่าการแยกบริหารเป็นสองจังหวัด
ไม่สอดคล้องกับสภาพของเมืองที่เติบโตขึ้นแล้ว

จุดสิ้นสุดของจังหวัดพระนครเกิดขึ้นจากประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 24
ลงวันที่ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2514 ซึ่งกำหนดให้รวมจังหวัดพระนคร
กับจังหวัดธนบุรีเป็นจังหวัดเดียว เรียกว่า “นครหลวงกรุงเทพธนบุรี” พร้อมโอนกิจการ
ทรัพย์สิน หนี้ และสิทธิต่าง ๆ ของทั้งสองจังหวัดไปยังหน่วยการปกครองใหม่
นับเป็นการสิ้นสุดสถานะของ “จังหวัดพระนคร” ในฐานะจังหวัดที่แยกเป็นเอกเทศ
หลังจากนั้นเพียงประมาณหนึ่งปี มีการปรับรูปแบบการปกครองอีกครั้ง
ตามประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 335 ลงวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2515
จนนำไปสู่ กรุงเทพมหานคร ในรูปแบบการปกครองพิเศษ

2. จังหวัดธนบุรี — ยุบรวม พ.ศ. 2514
จังหวัดธนบุรี เป็นจังหวัดสำคัญทางฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา
โดยพื้นที่ของจังหวัดมีประวัติศาสตร์เชื่อมโยงกับกรุงธนบุรี อดีตราชธานีของไทย
และต่อมาได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของเขตเมืองขนาดใหญ่ที่เติบโตควบคู่ไปกับพระนคร
แม้จะมีแม่น้ำเจ้าพระยาคั่นกลาง แต่ในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 การขยายตัวของชุมชน
ระบบคมนาคม เศรษฐกิจ และหน่วยราชการทำให้พระนครกับธนบุรีมีความเชื่อมโยงกันมากขึ้น
ประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 24 ระบุเหตุผลไว้ด้วยว่าประชาชนของทั้งสองจังหวัด
ดำเนินชีวิตและประกอบอาชีพในลักษณะเสมือนเป็นจังหวัดเดียวกัน
และหน่วยราชการบางประเภทก็ให้บริการร่วมกันอยู่แล้ว

จังหวัดธนบุรีจึงสิ้นสุดสถานะลงพร้อมกับจังหวัดพระนคร จากประกาศของคณะปฏิวัติ
ฉบับที่ 24 เมื่อวันที่ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2514 โดยพื้นที่ทั้งหมดของทั้งสองจังหวัดถูกรวมเป็น
นครหลวงกรุงเทพธนบุรี ดังนั้น พระนครและธนบุรีจึงต้องถือเป็น
“จังหวัดที่ถูกยุบรวมล่าสุดของประเทศไทยร่วมกัน” เพราะเกิดจากกฎหมายฉบับเดียวกัน
และมีผลในคราวเดียวกัน ต่อมาในวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2515
มีการจัดรูปการปกครองใหม่ รวมกิจการของนครหลวงกรุงเทพธนบุรี
และหน่วยการปกครองท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องเข้าเป็นองค์กรเดียวในชื่อ “กรุงเทพมหานคร”
ทำให้โครงสร้างเมืองหลวงของไทยพัฒนาเป็นรูปแบบ
ที่เป็นต้นทางของระบบกรุงเทพมหานครในปัจจุบัน