อดีตจังหวัดของไทยที่ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของประเทศลาวและกัมพูชา

จังหวัดนครจัมปาศักดิ์
(Nakhon Champassak province)
เป็นอดีตจังหวัดหนึ่งของไทยที่ได้ดินแดนคืนจากฝรั่งเศส
ในช่วงปี พ.ศ. 2484 โดยยกท้องที่การปกครองเมืองจำปาศักดิ์
ซึ่งเดิมขึ้นอยู่กับมณฑลอุบลราชธานี ในสมัยรัชกาลที่ 5
และตกอยู่ภายใต้การปกครองของฝรั่งเศสเมื่อปี พ.ศ. 2447 ขึ้นเป็นจังหวัด

ภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ไทยต้องส่งดินแดนดังกล่าวให้แก่ฝรั่งเศส
ซึ่งปกครองประเทศลาวในขณะนั้น ภายหลังเมื่อประเทศลาว
ได้รับเอกราชจากฝรั่งเศสแล้ว พื้นที่ดังกล่าว
จึงได้ยกขึ้นเป็นแขวงจำปาศักดิ์ของลาวในปัจจุบัน

กรมศิลปากรได้กำหนดให้จังหวัดจัมปาศักดิ์ใช้ตราประจำจังหวัด
เป็นรูปปราสาทวัดภู อันเป็นโบราณสถานสำคัญของเมืองจำปาศักดิ์
อย่างไรก็ตาม ในหนังสือตราประจำจังหวัดของกรมศิลปากร
ที่พิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2542 ไม่ได้ลงพิมพ์รูปตราดังกล่าวไว้ด้วย

ในช่วงที่เป็นหนึ่งในดินแดนของไทย
จังหวัดนี้ถูกแบ่งออกเป็น 6 อำเภอ ตามประกาศเรื่องตั้งอำเภอ
ลงวันที่ 23 กรกฎาคม พุทธศักราช 2484 ดังนี้
อำเภอเมืองนครจัมปาศักดิ์ (ตามเขตอำเภอนครจัมปาศักดิ์เดิม)
อำเภอวรรณไวทยากร (ตามเขตอำเภอมูลปาโมกเดิม)
อำเภอธาราบริวัตร (ตามเขตอำเภอธาราบริวัตรเดิม)
อำเภอมะโนไพร (ตามเขตอำเภอมะโนไพรเดิม)
กิ่งอำเภอโพนทอง (ตามเขตกิ่งอำเภอโพนทองเดิม)
และอำเภอจอมกระสานติ์

จังหวัดนครจัมปาศักดิ์ ถือเป็นจังหวัดหนึ่งของไทย
ตั้งแต่ช่วงกลางปี พ.ศ.2484 จนถึงช่วงปลายปี พ.ศ.2489
ปัจจุบันพื้นที่ของจังหวัดนี้กลายเป็นพื้นที่ของจังหวัดสตึงแตรง
จังหวัดพระวิหาร ของประเทศกัมพูชา และแขวงจำปาศักดิ์ของลาว