เงินตราของไทย ตั้งแต่สมัยโบราณจนถึงปัจจุบัน

"เงินตราของไทย" ถือว่ามีประวัติศาสตร์ที่ยาวนานและน่าสนใจมากครับ เพราะไทยเราเปลี่ยนผ่านรูปแบบเงินตรามาหลายยุคหลายสมัยเพื่อให้เหมาะกับการค้าขายทั้งในและต่างประเทศ

ถ้าจะแบ่งชนิดของเงินไทยในอดีต ตามลักษณะที่เด่นชัดและนิยมใช้กันอย่างกว้างขวาง สามารถแบ่งออกเป็นกลุ่มใหญ่ๆ ได้

1. เงินตราโบราณ (ยุคก่อนอาณาจักรสุโขทัย)

ยุคนี้เป็นช่วงที่ไทยได้รับอิทธิพลทางการค้าจากอาณาจักรข้างเคียง เช่น ทวารวดี, ศรีวิชัย และลพบุรี
เงินฟันปลา / เงินดอกไม้ มีลักษณะเป็นเหรียญแบนๆ มีลวดลายพระอาทิตย์ วัว หรือธรรมจักรตามความเชื่อทางศาสนา
เงินคุต เงินตราที่มีลักษณะกลมหนา มีตราประทับ มักพบในแถบภาคใต้ (อาณาจักรศรีวิชัย)

2. เงินพดด้วง (ใช้ยาวนานที่สุดกว่า 600 ปี)

นี่คือเงินตราที่เป็นเอกลักษณ์ที่สุดของไทย เริ่มใช้ตั้งแต่ ยุคสุโขทัย อยุธยา ธนบุรี จนถึงรัตนโกสินทร์ตอนต้น (รัชกาลที่ 4)
ลักษณะ:ทำจากแท่งเงินบริสุทธิ์ นำมาทุบปลายเข้าหากันจนกลมคล้ายตัวด้วงขด จึงเรียกว่า "พดด้วง" (ต่างชาติเรียกว่า Bullet Coin) บนเงินจะมีตราประทับบอกสังกัดหรือรัชกาล เช่น ตราจักร ตราช้าง ตราตรีศูล
มีหลายขนาดและหลายราคา เช่น บาท, กึ่งบาท, สลึง, เฟื้อง

3. เงินตราประเภทอื่นๆ ที่ใช้ควบคู่กัน

นอกจากเงินพดด้วงที่เป็นเงินสกุลหลักแล้ว ในอดีตยังมีเงินชนิดอื่นที่ใช้ในชีวิตประจำวันและในแต่ละภูมิภาคด้วย:
เบี้ย (เบี้ยหอย) คือเปลือกหอยเบี้ยที่นำเข้าจากต่างประเทศ ใช้เป็น "เงินท่อย" หรือเงินย่อยที่มีมูลค่าน้อยที่สุด สำหรับซื้อของกินของใช้ทั่วไปในตลาด
เงินประกับ ดินเผาที่ประทับตราต่างๆ ใช้แทนเบี้ยหอยในบางช่วงที่เบี้ยขาดแคลน
เงินราง/เงินฮ้อย/เงินตูม เงินตราเฉพาะท้องถิ่นของอาณาจักรล้านนาและล้านช้าง (ภาคเหนือและภาคอีสาน) มีลักษณะเป็นแท่งยาวคล้ายเรือหรือรางไม้

4. จุดเปลี่ยนสู่ "เหรียญกษาปณ์" และ "ธนบัตร" (ยุครัตนโกสินทร์)

เมื่อไทยเริ่มค้าขายกับตะวันตกมากขึ้นในสมัย รัชกาลที่ 4 เงินพดด้วงเริ่มผลิตไม่ทันและปลอมแปลงง่าย พระองค์จึงโปรดเกล้าฯ ให้ซื้อเครื่องจักรมาจากอังกฤษเพื่อผลิตเงินแบบสากล

เริ่มต้นด้วย "เหรียญเงินบรรณาการ" และพัฒนามาเป็นเหรียญตรามหามงกุฎ-ช้างในครรภ์ (เหรียญบาท, สลึง, เฟื้อง) ทำให้เงินพดด้วงค่อยๆ หมดไปในสมัยรัชกาลที่ 5

ก่อนจะมีธนบัตร รัชกาลที่ 4 ทรงออก "หมาย" ซึ่งทำจากกระดาษเพื่อใช้แทนเงิน แต่ยังไม่เป็นที่นิยมเพราะชาวบ้านยังติดการใช้เงินแท้ๆ

เริ่มใช้ธนบัตรอย่างเป็นทางการจริงจังในสมัย รัชกาลที่ 5 โดยพิมพ์จากบริษัท โทมัส เดอ ลา รู ประเทศอังกฤษ ถือเป็นต้นแบบของแบงก์ที่เราใช้กันในปัจจุบันครับ

โดยหากต้องการเทียบมูลค่ามาตราเงินไทยโบราณ จะเทียบได้ดังนี้

1 ชั่ง = 20 ตำลึง

1 ตำลึง = 4 บาท

1 บาท = 4 สลึง

1 สลึง = 2 เฟื้อง

1 เฟื้อง = 4 ไพ

1 ไพ  2 อัฐ

1 อัฐ  100 เบี้ย

ซึ่งในอดีตเขาวัดกันที่น้ำหนักของเนื้อเงินจริงๆเลยครับ ไม่ใช่แค่ตัวเลขบนกระดาษเหมือนสมัยนี้ (1 ชั่ง = 1.2 กิโลกรัม)